آتشکده:

 

 

 

آتشکده:
در بحث از آتشکده ها باید گفت که آتشکده هایی در عصر ساسانی و ابتدای تأسیس این سلسله بوده که هر یک به خدایی معین یا آتشی خاص، اختصاص داشته است. مراسم ها و سازمانها در پیرامون آتشگاه متمرکز بوده که در واقع از همان اوایل عهد ساسانیان، توسعه و تقویت آنها هدف عمدة موبدان زرتشتی محسوب می شده است. آتشکده پر از بوی کندر و سایر مواد معطر بود. یک نفر روحانی برای اینکه از نَفَس خود آتش را نیالاید، دهان بندی که به زبان اوستایی پیئتی دانَه «paitidana» گویند بسته، آتش را با قطعات چوبی که با مراسم مذهبی تطهیر شده بود، مشتعل نگاه می داشت. این همه مواظبت و مراقبت نسبت به احترام آتش قطعاً حاکی از تقدس آن می باشد.

در سالهای اخیر در بسیاری از ویرانه های آتشکده های ایران ، تحقیقات علمی صورت گرفت است؛ از آن جمله در معبد اردشیر اول در فیروزآباد، آتشکده هایی که در قصر شیرین وجود داشته ، آتشگاه حیره در ناحیه شاپور و آتشکده نزدیک قم (قلعه دختر) و غیره . به نظر می رسد اینکه در دوران اسلامی، درمحل قدیمی آتشکده، مسجد بنا می کردند، آن هم مساجد جامع و مهم و بزرگ شهرها را ، از اهمیت این مکانها خبر می دهد.
ما نمونة این ها را در شهر بروجرد و یزد می بینیم. در آتشکده ها، روحانیان، ادعیه مقرر پنجگاه روز و تمام اعمال مذهبی را به جای می آوردند، بخصوص هنگام اعیاد ششگانه سال که گاهان بار نامیده می شد. اشخاصی که در زمرة روحانیان نبودند، همچنین در آتشکده ها راه داشتند و مکلف بودند به مقام رفته، دعای آتش نیایش را بخوانند که شاید همان نیایش پنجم از اوستای کنونی باشد.  

از آتشکده های بزرگ کشور ایران، سه آتشکده ، محل ویژه ستایش مخصوص بود که در آنها سه آتش بزرگ، آذرفرنبغ، آذرگشنسپ و آذربرزین مهر قرار داشت که قبلاً ذکر آنها گذشت. بجز سه آتشکده معروف و بزرگ ، بسیاری از معابد درجه دوم هم مورد احترام بوده است، خاصه آنها که به یکی از دلیران داستانی یا خود زرتشت نسبت داشت مانند معبد طوس و نیشابور، معابد ارجان فارس و کرکوی سیستان و کویسه «kuvisa» بین فارس و اصفهان و آتشکده های قزوین، شیروان و کوش و...  

اما در چگونگی ساخت آتشکده و آتشگاه باید گفت که برای نگاهداری آتش ازلی ضرورت داشت بنایی بسازند که آنرا از عوامل طبیعی حفظ کند. کم کم در شریعت زرتشت این قاعده مقرر شد که آفتاب بر آتش نتابد و بنابراین سبک جدیدی در ساختمان آتشکده معمول شد؛ اتاقی مطلق تاریک در وسط بنا می ساختند که آتشدان در آن قرار داشت. بعضی برآنند که ساختمان سنگی که در برابر قبور سلاطین ایران باستان در نقش رستم دیده می شود ، نمونه ای است از این آتشکده ها.  

معمولاً هر آتشکده یک تالار مرکزی داشت که مربع و محصور و چهاردالان بوده است. در جنب بعضی از آتشکده ها ،برجی برپا بوده است مثل فیروز آباد که هنگام تشریفات در رأس آن، آتش در هوای آزاد می سوخت. معمولاً عمارت آتشکده عبارت از بنای گنبدداری بوده که ابنیه اضافی دیگر گرد آن وجود داشته است و غالباً دارای باغی نیز بوده است.  
معمولاً هر آتشکده هشت درگاه و چند اتاق هشت گوشه داشته است . نمونه¬ای از این بنا هم اکنون در شهر یزد وجود دارد که از آتشکده های باستانی است و بعد از فتح توسط مسلمانان به مسجد تبدیل شده است.  

فهرست منابع و مآخذ:
1. کریستنسن ، آرتور، ایران در زمان ساسانیان، رشید یاسمی، صدای معاصر، تهران، 1378.
2. گیرشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، محمد معین، علمی فرهنگی، تهران، 1379.
3. زرینکوب ، عبدالحسین، تاریخ مردم ایران، ج1، امیرکبیر، تهران، 1377.
4. توفیقی ، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، سمت ، تهران، 1380.
5. حریریان ، ملک شهمیرزادی، آموزگار ، میرسعیدی، تاریخ ایران باستان، ج1، سمت، تهران، 1380.
6. بهار، مهرداد، اساطیر ایران، بنیاد فرهنگ ایران، تهران، 1352.

محمد نخی/کارشناس ارشد تاریخ اسلام

/ 0 نظر / 18 بازدید