\

ابزار وبمستر

جشن - روژ گار نیکه ،به درِمهر(آتشکده) خوش آمدید

زندگی شوق رسیدن به همان فردایی است، که نخواهد آمد تو نه در دیروزی، و نه در فردایی ظرف امروز، پر از بودن توست

گات ها ـ سروده های زرتشت ـ نخستین منظومه ایرانی است که از روزگار کهن به جا مانده و در عین حال کهن ترین و مقدس ترین قسمت اوستاست .اغلب بخش های گات ها موزون و اهنگین است .این سروده ها که در یسنا جای داده شده سروده زرتشت و پیروان اوست .گات ها در اصل شامل 17هایتی (فصل) 238قطعه و 896بیت و 5560کلمه است . وظیفه هر انسان در زندگی اش کار و کوشش در جهت آبادی و پیشرفت جهان است . ( زرتشت – یسنای 34 – بند 14 ) انسان باید بیاندیشد که کیست ؟ از کجا آمده است و برای چه در این جهان زندگی میکند ؟ ( زرتشت – یسنای 43 – بند 7 ) خداوند این جهان زیبا را برای شادی انسان در مسیر نیک آفریده است . ( زرتشت – یسنای 43 – بند 6 ) کسانی در زندگی سرافراز و آسوده خواهند زیست که در زندگی به ندای وجدان درونی خویش گوش فرا دهند و آن را ارج نهند . زیرا وجدان درونی همه انسانها آنها را به سوی کردار نیک رهنمایی میکند . ( زرتشت – یسنای 45 – بند 5 ) انسانی که گمراهی را ببیند و او را با دانش و خرد خویش راهنمایی نکند در ردیف گناهکاران است . ( زرتشت – یسنای 46 – بند 6 ) انسان به هر چه که اراده کند خواهد رسید . اندیشه آدمی سازنده زندگی اوست . ( یسنای 48 – بند 4 ) بهترین زندگی دو جهان برای کسانی است که نیک بیاندیشند و پارسایی را سرلوحه زندگی خویش کنند . ( زرتشت – یسنای 51 – بند 15 ) همسری که برای دخترت برگزیدی به او معرفی کن ولی انتخاب نهایی را به دست خودش بسپار . ( زرتشت - یسنای 53 – بند 3 )

دَر ِمهر (آتشکده)

... عناوین مطالب وبلاگ پست الکترونیک لينك rss تم دیزاینر

صفحه نخست

 

قالب وبلاگ

هاست لينوكس

مرجع راهنمای وبلاگ نویسان

سفارش طراحی اختصاصی قالب وب سايت و قالب وبلاگ

طراحي وب

شارژ ایرانسل

فال حافظ

 

دَر ِمهر (آتشکده)

فضای آتشکده با چهار آخشیج زینت یافته است وآتش به دلیل حرکت به سمت بالا ،پاک کنندگی وآلایش نا پذیری ونماد نور بیشتر مورد توجه بوده است
 
 
 
موضوعات
آتشکده(۱۳٩)
فرهنگ(۱۱۳)
جشن(٢٧)
آتش ورهرام(٢٦)
زیارتگاه(٢٠)
جملاتِ دَر ِمهر(٢٠)
دَر ِمهر(۱٩)
آثار باستانی(۱٩)
بهترین(۱۸)
شعر(۱٧)
عکس(۱٧)
زرتشت(۱۳)
بنا(۱٢)
قلعه(۱۱)
دادگاه(٩)
آتش(٩)
آتشگاه(۸)
بدن(٧)
فرزانگان(٦)
نام(٦)
متلب(٦)
سفرنامه(٥)
تردستی(٤)
پیرانگاه(٤)
موبد(۳)
کتیبه(۳)
نماز(٢)
کاخ(٢)
دریاچه(۱)

  همکاران
قالب وبلاگ
استخاره
آتشکده
آذر باد
امرداد
باغ نظر
بانک نشریات کشور
برترین
بنام خداوند مهر آفرین(گردشگری)
دانلود عکس
درمهر (آتشکده)
دژنبشت "فرهنگ و زبانهای باستانی"
کاریز یزد مسرت
مرکز آرشیو دیجیتالی اوستا
یتا اهو
قالب پرشین بلاگ

نویسندگان
داریوش

لوگوی ها
دیگر موارد
 

// -->
 


  
خردادگان

زمان برگزاری: روز خرداد (ششمین روز ماه باستانی) از ماه خرداد (سومین ماه سال) برابر با چهارم خرداد در گاهشماری خورشیدی.

انگیزه برگزاری: فرخندگی هم نامی روز و ماه به نام امشاسپند خرداد و بزرگداشت جایگاه آن در اندیشه ایرانیان.

مفهوم امشاسپند خرداد: خرداد در اوستا «هـَئوروَتات» و در پهلوی «خُردات» یا «هُردات» به معنی رسایی و کمال است که در گات‌ها یکی از فروزه‌های اهورا مزدا و در اوستای نو نام یکی از هفت امشاسپند و نماد رسایی اهورا مزدا است. خرداد، امشاسپند بانویی است که نگهداری از آب‌ها در این جهان خویشکاری اوست و کسان را در چیرگی بر تشنگی یاری می‌کند از این روی در سنت، به هنگام نوشیدن آب از او به نیکی یاد می‌شود. در گات‌ها، از خرداد و امرداد پیوسته در کنار یکدیگر یاد می‌شود و در اوستای نو نیز این دو امشاسپند، پاسدارنده آب‌ها و گیاهان اند که به یاری مردمان می‌آیند و تشنگی و گرسنگی را شکست می‌دهند. در یسنا، هات ۴۷، آمده‌است که اهورامزدا رسایی خرداد و جاودانگی امرداد را به کسی خواهد بخشید که اندیشه و گفتار و کردارش برابر آیین راستی است.

امشاسپند خرداد در متن‌های کهن: چهارمین یشت از یشت‌های بیست و یک گانه اوستا، ویژه ستایش و نیایش امشاسپند بانو خرداد است که در آن یشت از زبان اهورا مزدا یادآور می‌شود که «... یاری و رستگاری و رامش و بهروزی خرداد را برای مردمان اشون بیافریدم...» و سپس تاکید می‌شود هر آن کس که خرداد را بستاید همانند آن است که همه امشاسپندان را ستایش کرده‌است. در بندهش نیز درباره خرداد آمده‌است : «... ششم از مینویان، خرداد است؛ او از آفرینش گیتی آب را به خویش پذیرفت..» ، «... خرداد سرور سال‌ها و ماه‌ها و روزهاست [ یعنی] که او سرور همه‌است. او را به گیتی، آب خویش است. چنین گوید: هستی، زایش و پرورش همه موجودات مادی جهان از آب است و زمین را نیز آبادانی از اوست...»

گل ویژه جشن خردادگان:در کتاب بندهش از گل سوسن به عنوان گل ویژه امشاسپند بانو «خُرداد» نام برده شده‌است: «... این را نیز گوید که هرگلی از آنِ امشاسپندی است؛ و باشد که گوید: ... سوسن خرداد را، ..» که بر این بنیان بهترین نماد برای جشن خردادگان گل سوسن است. معروف‌ترین نمونه‌های گل سوسن نزد ایرانیان سوسن سپید یا سوسن آزاد است که به نام سوسن ده زبان یا سوسن گل دراز نیز شناخته می‌شود، همچنین یکی دیگر از گونه‌های نادر گل سوسن که بومی برخی مناطق شمالی ایران است ، سوسن چلچراغ نام گرفته‌است. در متن پهلوی «خسرو قبادان و ریدکی» بوی گل سوسن سپید، چون «بوی دوستی» توصیف شده‌است.

آیین‌های جشن خردادگان: یکی از مهم‌ترین آیین‌های روز خرداد که در جشن خرادگان پررنگ تر می‌شود، رفتن به سرچشمه‌ها یا کنار دریاها و رودها، تن شویی در آب و خواندن نیایش‌های ویژه این روز همراه با شادی و سرور در کنار خانواده و دوستان بوده‌است. نمونه‌ای از سنت‌های رایج در این روز را می‌توان از سروده «دستور داراب پالن» موبد بزرگ پارسی در منظومه «فرضیات نامه» برداشت نمود که از آیین‌های ویژه خرداد روز به «تن شویی»و«کندن چاه» و «نو کردن کاریز» اشاره می‌کند و در همین مورد در متن پهلوی «اندرز انوشه روان آذرپاد مهر اسپندان» یاد آوری شده که «در خرداد روز جوی کن». بر این پایه، در این روز توجه‌ای ویژه می‌شده به نگهداری و نوسازی جای‌هایی که آب از آن‌ها سرچشمه می‌گیرد و در آنجا جاری می‌شود چون چشمه‌ها ، چاه‌ها ، جوی‌ها ، کاریزها و رودها که با آب زندگی بخش خود، ادامه زندگی را در این کره خاکی برای زیستمندان امکان پذیر می‌کنند.

منابع

  • اوستا (کهن‌ترین سرودهای ایرانیان)، گزارش و پژوهش دکتر جلیل دوستخواه، انتشارات مروارید، تهران، ۱۳۷۵ خورشیدی.
  • بندهش، فرنبغ دادگی، گزارش و برگردان دکتر مهرداد بهار، انتشارات توس، تهران،۱۳۸۵ خورشیدی.
  • متون پهلوی، گزارش دکتر سعید عریان، کتابخانه ملی ایران، تهران، ۱۳۷۱ خورشیدی.
  • فرهنگ اساطیر ایرانی بر پایه متون پهلوی، خسرو قلی زاده، نشر کتاب پارسه، تهران ، ۱۳۸۷ خورشیدی
  • گاهشماری و جشن‌های ایران باستان، هاشم رضی، انتشارات بهجت، تهران، ۱۳۸۰ خورشیدی
  • نوشتاری از دکتر شاهین سپنتا در وب‌گاه ایران نامه
 نوشته ای از :  ‌‌‌فروزنده™


کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/٢/٢
 
.: نظرات () :.


برنامه پیرانگاه های یزد

پیر بلسگرد اردیبهشت امشاسپند هر ماه

پیر مهر ایزد روز مهر ایزد هر ماه

پیرمراد آذر ایزد هر ماه

در مهر راچینه(کهن) ورهرام ایزد هر ماه

زیارتگاه سه ته پیر روز اشتاد ایزد هر ماه

زیارتگاه کوشک اور مزد امشاسپند هر ماه

پیر بابا شرف الدین جمعه اول هر ماه



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/٢/٢
 
.: نظرات () :.


جشن اردیبهشتگان خجسته باد

 

جشن اردیبهشتگان که یکی از جشن های بزرگ دینی زرتشتیان است ، با برابری روز و ماه اردیبهشت، یعنی دوم اریبهشت ماه تقویم فصلی هماهنگ است.این روز بزرگ یادآور فروزهء اهورایی اردیبهشت یا اشه وهیشته و ویژگیهای آن یعنی بهترین راستی و پاکی می باشد.اردیبهشت، دومین امشاسپند، دارای انگاره ای مادی است به نام آتش یا آذر، فروغی خدا داده که گرمی بخش و فروزان و پاک کننده و در یک کلام زندگی بخش است و پرتوهای نورانی آن هستی را از نیستی جدا می گرداند وراست را از دروغ باز می شناساند. پس بجاست که آتش را نموداری از آن داده بزرگ بدانیم. بهترین راستی برترین نعمتی است که دست یابی به آن یعنی پیروزی بزرگ و این پیروزی شایسته جشنی است بس بزرگتر با نام جشن اردیبهشتگان یا جشن اخلاق.چه زیباست در این روزخجسته با پوششی سپید در کنار فروغ آتش به درگاه اهورامزدا نیایش بریم و پاکی درون و برون را با رشته شادی و سرور به هم پیوند دهیم.

ایرانویج



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۳۱
 
.: نظرات () :.


اساطیر ایران باستان

اساطیر ایران باستان

 زیور میارنعیمی

http://nasour.net

چکیده:
از آنجا که اساطیر بن مایه های فرهنگی و اعتقادی هر سرزمین را تشکیل می دهند، اساطیر ایران نیز از این قائده مستثنی نیست. در این مقاله سعی شده است که عمق نگرش ایرانیان باستان از لابلای زندگی پادشاهان پیشدادی و کیانی – مقابله میان خیر و شر – پهلوانان و دلیران و خدایان باستان در معرض دید قرار گیرد. قربانی کردن برابر خدایان و مراسم آیینی و جشنها، آفرینش و اعتقاد به سرای باقی فضای کلی اسطوره ی ایرانیان را تشکیل می دهد که هر کدام به طور مفصل و ذکر شواهد و نمونه هایی تشریح می شود.
کلید واژه: اسطوره، پادشاهان، خدایان، فرشتگان، دیوان و جهان بعد از مرگ.
زیور میارنعیمی

مقدمه:
اساطیر هر ملت که زیرساخت ها و باورهای بشر کهن را نسبت به خدا، انسان و جهان نشان می دهد. انسان مشتاق را برمی انگیزد که به ژرفای زندگی گذشتگان فرو رود و هسته و باطن این اعتقادات و باورها را بیابد. لذا در این مقاله، عناوینی که موضوعات اصلی اساطیر ایرانی را تشکیل می دهد همچون: خدایان ایران باستان، قهرمانان ایزدی، فرهّ ی ایزدی، مرغان افسانه ای، اعیاد و جشن ها، نیروهای خیر و شر، آفرینش، حشرات موذی، اعتقاد به سرای باقی، بهشت و دوزخ و روان درگذشتگان مورد بررسی قرار می گیرد.
اسطوره: جمع آن اساطیر است؛ به معنی افسانه و سخن بی اساس است. افسانه ،حکایت ها و داستان های عامیانه ای است که بر زبانها روان و جاری است اما وقتی که به وسیله اندیشمندان در قالب جهان بینی سازمان یافته و منظوم به عنوان پیشینه ی فرهنگی یک ملت ارائه می شود، اسطوره نامیده می شود. اسطوره از دریافت های درون آدمی سرچشمه می گیرد و رؤیایی همگانی و تباری و قوی است.
انسان در جهان بینی اسطوره ای می کوشد تا برای سؤالاتی که درباره ی خدا، انسان و جهان در ذهن او مطرح می شود، پاسخی بیابد. زبان اسطوره رمزی و نمادین است. اگر لایه های بیرونی اسطوره را کنار بزنیم، لایه های درونی آن حقایقی را درباره زندگی انسان و اعتقادات او بیان می کند و بیان آن پوشیده و پنهان است. اسطوره، تلاش و کوشش انسان آغازین را در رسیدن به حقیقت نشان می دهد. البته فقط با توجه به نمای ظاهری آن نمی توان این حقیقت را کشف کرد.
واژه ی « اسطوره» در زبان پارسی وامواژه ای است برگرفته از زبان عربی. اما این واژه ی عربی نیز وامواژه ای است که از اصل یونانی آن به معنی خبر خوش، مژده و بشارت است.
(بهار، ۱۳۵۷، ۳۴۳)

خدایان ایران باستان:
۱- خدای یگانه حضرت زرتشت در اوستا اهورامزدا است. در خطوط میخی پادشاهان هخامنشی اورامزداه می باشد. امروز در فارسی هرمزد به فتح میم و هرمزد به ضم میم و اورمزد و هورمزد می گوییم. مزدا در اوستا یسنا ۴ (هفت ها) فقره ی اول به معنی حافظه می باشد. در خودگاتها یسنای ۴۵ فقره ی اول مزد به معنی به حافظه سپردن و به یاد داشتن است. پس مزدا یعنی هوشیار و دانا. اهورامزدا به معنی سرور دانا است. پیش از ظهور زرتشت اسم معمولی خدای ایرانیان بغ بوده است. کلمه ایزد که در فارسی به معنی خدا هم می باشد به معنی شایسته ی ستایش است که در اوستا برای اهورامزدا استعمال شده است.
در فقره ی هفت و هشت یشنا نامهای مختلف اهورامزدا گفته می شود.
«آنگاه اهورامزدا گفت: ای زرتشت پاک! کسی که از او سؤال کنند اسم من است. دوم کسی که گله و رمه بخشنده است سوم کسی که تواناست و …»
۲- ناهید: آب بعد از آتش مقدس ترین عنصر است. اسم کامل فرشته ی آب اردوسیور ناهید می باشد. چون این فرشته مؤنث است گاهی بانو را به آن می افزایند. در اوستا از یک فرشته ی دیگر که نگهبان آب و مذکر است، یاد شده است. این فرشته «اپم نپات» نام دارد. ناهید پاک و بی آلایش است. مجموعاً به معنی رود قوی پاک با آب توانای بی آلایش است. در فارسی نیز ناهید اسم ستاره زهره است یعنی؛ همان ستاره ی زیبایی که رمها اسم الهه وجاهت را به آن داده ونوس Venus خواندند.
اردوسیور ناهید با الهه بابلی ایستار Istar برابری نموده پرستیده شد.
کتیبه ای که از اردشیر دوم در روی پایه ستونی در همدان پیدا شده است می گوید: «این ایوان را من به خواست اهورامزدا و آناهیتا و مترا بنا کرده ام. بشود که اهورامزدا و آناهیتا و مترا مرا در پناه خود گرفته از هر کینه و خصومتی حفظ کنند و آنچه من ساخته ام ویران نسازند.»
(پورداود، ۱۳۷۷، ۱۶۸)
در آبان یشت کرده ی چهارم می گوید:
«او دشمن دیوها و مطیع کیش اهورایی است فزاینده ی گله و رمه است. نطفه ی مردان را پاک می کند. رحم زنان را برای زایش پاک می کند. زورمند، درخشان و بلندبالا و خوش اندام توصیف شده است. …»
۳- مهر: مهر در اوستا و کتیبه های پادشاهان هخامنشی میثرَ Mithra و در سانسکریت میترَ Mitra آمده است. در پهلوی میتر Mitr شده امروز مهر می گوییم و به معنی عهد و پیمان و محبت و خورشید از جمله معانی آن است. در سانسکریت هم میترَ به معنی دوستی است و در وید برهمنان مانند اوستا پروردگار روشنایی و فروغ می باشد و پاسبان راستی و پیمان است و در هر دو کتاب ضددروغ می باشد. میثرَ اوستا را با وارونای وید می توان مقابل نمود که در بسیاری از خصایص و اوصاف نزدیک به اوست.
اردشیر سوم در خرابه پرسپولیس در تخت جمشید می گوید:« اهورامزدا و بغ مبثرَ مرا و این مملکت را و آن چه را که به توسط من ساخته شده است باید نگهداری کند.»
دلیری و بینایی و فریفته نشدنی از صفات مختص مهر است. مهر فرشته روشنایی و جنگ است و در روز قیامت به همراهی سروش روشن روان راستگویان را در سر پل چنوت از دست دیوها که می خواهند او را به دوزخ کشانند، نجات می دهد. انواع گل بنفشه مخصوص به مهر است. قلمرو نفوذ مهر به تمام ممالکی که در تحت استیلای شاهنشاهان بود رسید. در بابل با پروردگار محلی شمش Schmasch و در ممالک یونانی با پروردگار خورشید یونانی هلیوس Helios خویش به هم رسانید و پرستیده شد و معبد مهر در سرداب مانند در زیرزمین یا غار ساخته می شده برای آنکه گاو ازلی درون غاری به دست مهر قربانی شده بوده است.س
«مهر کسی است که دیوها را سربکوبد کسی که نسبت به اشخاصی که خودشان را مقصر می سازند خشم گیرد. کسی که از مردمان پیغام شکن انتقام کشد. کسی که اگر به او دروغ گفته نشود، به مملکت قوه سرشار ببخشد.»
«مهریشت، کرده ی ۷»
آذر: ایرانیان آذر را موهبت ایزدی دانسته شعله اش را یادآور فروغ رحمانی می خوانند. در نزد هندوان اگنی Agni اسم آتش و اسم پروردگار آن است؛ اما ایرانیان به این عنصر و به فرشته ی موکل آن آترا نام نهادند. در پهلوی آتُر گفته اند. لغت آتورتان به معنی پیشوایان دینی است و آذر از همین ریشه است. آذر در اوستا پسر اهورامزدا خوانده شده است. ایزد آذر رقیب ضحاک برانگیخته شده که از طرف سپنت مینو به ضد ضحاک برانگیخته شده تا وی را از رسیدن به فر یعنی فروغ سلطنت باز دارد. در فصل ۱۷ از بند هشن از آتش سه آتشکده ی معروف ایران قدیم که عبارتند از: آذرگشسب شیز نزدیک ارومیه، آذرفروبار در کارین فارسی، آذربرزین مهر در ریوند خراسان صحبت شده است.
سروش: در اوستا سَراوَش و معنی آن اطاعت و فرمانبرداری است. سروش از سرو که به معنی شنیدن است، در ادبیات فارسی به معنی فرشته است. سروش از حیث مقام و رتبه با مهر همسر و برابر است. دیو کُندَ دشمن سروش است. دیو ائثمَ Aesma بزرگترین رقیب سروش است. معنی آن غضب و ویرانی و فساد است و این دیو را امروزه خشم می گویند. مرغ سحر خروس، به معنی خروش برآوردن، از طرف سروش فرشته ی شب زنده دار گماشته شده است که بامدادان مردم را در پی ستایش خداوند بخواند. محافظت روح انسان در سه شب اول پس از مرگ با سروش است.
سروش کسی است که هرگز به خواب نرفته هوشیار آفرینش مزدا را پاسبانی می کند؛ کسی که هرگز به خواب نرفته هوشیار آفرینش مزدا را نگهبانی می کند، کسی که سراسر جهان را پس از فرورفتن خورشید با سلاح آخته حفظ می کند. (سروش یشت ها دخت، کرده ی ۲)
ایزد ماه: در سانسکریت هاس می گویند. ماه هم مانند خورشید ستوده و مورد تکریم بوده است. از آنجا که ماه حافظ جنس ستوران است، بسا در اوستا مربی گیاه و رستنی خوانده شده است. هلال ماه بخصوص یکی از علائم ایران قدیم است و در روی بیشتر مسکوکات پادشاهان ساسانی دیده می شود.
«ماه حامل نژاد ستوران را گوش یگانه آفریده را گوناگون را خوشنود می سازیم. مانند بهترین سرور اوستا آن را به من بگوید (زرتشت) برطبق قانون مقدس بهترین داور است. فرد پاکدامن دانا آن را بگوید.»
(یشت ها، ماه یشت، ۳۲۱)
خورشید: در اوستا هوَرِحشئت و در پهلوی خوریشت گویند. شئت صفت است به معنی درخشان و درفشان و بعدها خورشید گفتند. کلمه ی دیگر که برای خورشید استعمال می کنیم آفتاب است. آفتاب از آب به معنی روشنی و درخشندگی است و از تاب به معنی تابیدن و گرم کردن است.
«هنگامی که خور برآید زمین اهورا آفریده پاک شود.آب روان پاک شود. آب چشمه پاک شود. آب دریا پاک شود. آب ایستاده پاک شود. آفرینش راستی که از آن خرد مقدس است، پاک شود.(یشتها،خورشیدیشت، فقره ی ۲)
تشتر: تشتر در اوستا تیشتریّه آمده است و در پهلوی تیشتر و در فارسی پهلوی تیشرَ و در فارسی تشتر می گوییم. در فقره ی ۴۴ از تشتر شیت آمده است:« ما ستاره تشتر درخشان و باشکوه را تعظیم می کنیم که اهورامزدا او را سرور نگهبان همه ستارگان برگزید چنان چه زرتشت را برای مردمان. در فرهنگها به معنی فرشته باران است وآن را میکائیل نیز ترجمه کردند.» بند هشن می گوید: «در آغاز وقتی که خرد خبیث برضد خرد مقدس برخاست تا وظیفه خود را در بارندگی بجا آورد. رقیب او دیو خشکی اپوش به صورت اسب سیاهی با سمهای گرد از پی خصومت به سوی وی دوید. از اهورامزدا یاری طلب نمود. خداوند به او قوت بخشید. آب برگرفته پیش از پیش ببارید. در مدت این بارندگی دیوهای سپینچکر (Spinchekr) و دیو اپوش بر ضد تشتر کوشیدند. آتش وازیشته (Vazishta) از گرز تشتر شراره کشیده سپینچکر را هلاک نمود.
«آنگاه این آب را ستویس به هفت کشور رساند. وقتی که او در موقع تقسیم پاداش حضور بهم رساند، آنگاه تشتر زیبا و صلح بخش به سوی ممالک آید تا آنکه آنها از سال خوب بهره مند شوند. اینچنین ممالک آریایی از سال خوش برخوردار گردند.» (تیر یشت، فقره ی ۹)
ایزدگوش: (دروا اسپ یشت): در اوستا گااوش (Gaus) و در فارسی گوش می گویند. گوش به معنی آلت شنوایی و در اوستا گئوش به معنی گاو و (گااوش) فرشته حافظ چارپایان از آن مشتق شده است. فرشته نگهبان چارپایان گاهی گوش خوانده می شود و گاهی دروا اسپا. دروااسپا به معنی درست دارنده ی اسب است. او سالم نگهدارنده ی چارپایان خُرد و بزرگ ناهید شده است.
«کسی که دارای اسبهای زین شده گردونهای تکاپوکننده چرخ های خروشنده است. نیرومند خوش اندام بهره ی نیک بخشنده و درمان بخشی که برای یاری مردان پاک بیشه سالم و اقامتگاه مهیا دارد.» (گوش یشت، کرده ی ۱، فقره ی ۲)
رشن: رشن بعد از مهر و سروش سومین داور محکمه روز واپسین است که در اوستا رشنو آمده است. این کلمه صفت است یعنی عادل و دادگر. کلمه رشن از رز به معنی مرتب ساختن و نظم دادن است. این فرشته مخصوصاً برضد راهزنان و دزدان است و در همه جا حضور دارد. به قول بند هشن:« نیسترون (نسرین) گل مخصوص رشن است.» ما استغاثه می کنیم ما خواستاریم خشنود می سازیم آن رشن توانا را همچنین دوستی را. من به این ور برقرار شده به یاری می خوانم. به سوی آتش برسم به سوی کف دست سرشار به سوی ور روغن و به سوی شیره ی گیاهان.» (رشن یشت، فقره ی ۵)
ویو: اندروای (ایزدهوا) ویو (Vayu) را در پهلوی وای یا اندروای گفته اند. این کلمه را می توان باد یاهوا ترجمه کرد. در وید برهمنان لغت وایو ندرتاً برای باد استعمال شده است. غالباً اسم پروردگار مخصوص عنصر باد است و اکثر بااندرا Indra یکجا نامیده شده است.
در فصل ۲۷ بند هشن فقره ی ۲۴ واترنگبوی (بادرنگبوی) گیاه مخصوص ایزدباد نامیده شده است. دو ویو داریم: یکی ایزدی است که نگهبان هوای پاک و سودبخش و دیگری دیوی است که مظهر هوای ناپاک و زیان آور است. فصل ۲ فقره ۱۱۵ از وای وه وتر (هوای خوب و هوای بد) صحبت شده است. وای وتر به همراهی دیوهای دیگر در مقابل وای وه و سروش و بهرام در سر پل چنوت می کوشند که روح را به دوزخ بکشانند. دیو ویو با دیو مرگ در ارتباط است. اساساً وایو نزد اقوام آریایی هند و ایرانی اسم یکی از پروردگاران طبیعت و دارای خصایص معینی بوده که بعدها نزد ایرانیان امتیاز گرفته است.
ایزدرام: رام در اوستا رامَ Rama یا رامن آمده و در پهلوی رامشن گفته اند و به معنی صلح و سازش و خوشی و شادمانی است. رام با صفت خواسترَ Xastra آمده که به معنی چراگاه و علوفه و اغذیه است. مجموعاً به معنی اغذیه خوب بخشنده است. گل خیری مخصوص ایزدرام است.
«ستیزه شکن نام من است، به ستیزگی چیره شونده نام من است، تموج آورنده آب نام من است، موج ریزنده نام من است، موج انگیز فام نام من است، زبانه کشنده نام من است.» (رام یشت، فقره ی ۴۷)
ارت: (اشی) ارت یا اَرد در اوستا اشی ونگوهی Asi.vAnuhi)) نامیده شده است. کلمه ی اخیر (ونگهو Vanhu) صفت است یعنی نیک و خوب از همین ماده است. لغت (وه) یا (به) در فارسی .ارت: پاسبان گنجینه ی پارسایان است. نریوسنگ (Nerosengh) که در اواخر قرن دوازدهم میلادی به سر می برده است در تفسیر سانسکریت یسنا ۱ فقره ی ۱۴ کلمه ی اشی را به لاکشمی Laksmi به معنی ثروت ترجمه کرده است. نیکی اش در این است که ثروت اشخاص خوب را حفظ می کند و سزای کردار زشت گناهکاران نیز با این فرشته است. نامدارانی همچون هوشنگ، جمشید، فریدون و هوم پارسا، کی خسرو، زرتشت و کی گشتاسب او را ستوده اند و از او رستگاری خواستند. آدا پادشاه اخروی و اسم دیگر ارت است.
«و که من از آفریدگان مزدا گرسنگی و تشنگی را دور بدارم و که من از آفریدگان مزدا پیری و مرگ را دور بدارم و که من از آفریدگان مزدا در مدت هزارسال باد گرم و سرد را دور بدارم.» (ارت یشت، فقره ۳۰)
اشتاد: ارشاد Arstat که در فارسی اشتاد گفته می شود. ارشتات یعنی راستی و دوستی اَرش که به معنی راستی می باشد. ارشتاد فرشته مؤنث است. ایزدی است که پاسبانی روز ۲۶ ماه به او سپرده شده است. اشتاد راهنمای مینویان و جهانیان است.
بهرام: در اوستا وِرِترَعن (Verethraghan) و در پهلوی ورهران می باشد. بهرام به معنی فتح و پیروزی است. او فرشته پیروزی و نگهبان فتح و نصرت هندیان و پروردگار ملی آنان است. در هند در جنگ بر ضد سیاهان بومی آن سامان پشت و پناه آریائیها بوده و امروز در کیش برهمنی خداوند آسمان و بهشت است. یعنی؛ کشنده ی عفریت دشمن. ستاره ی مریخ در فارس بهرام نامیده می شود. در بهرام یشت مهر فرشته ی جنگ و رشن فرشته عدالت از یاران بهرام شمرده شده است.
«به سوی او سومین بار بهرام اهورا آفریده در کالبد اسب سفید زیبایی ها، گوشهای زرد و لگام زرین درآمد. در روی پیشانی او اَمَ خوب ساخته شده و خوب رسته هویدا بود. اینچنین بهرام اهورا آفریده درآمد.» (۱۱ بهرام یشت، کرده ی ۳)
زروان: خدای زمان است و در اوستا شخصیتی کوچک دارد؛ اما در نوشته های ساسانی سخت مورد ستایش مردم است. ذات او جاودانگی است و سرچشمه هستی است. زروان در اصل خدا – پدری بوده است که از او همه خدایان و دیوان پدید آمدند.
هوم: (گیاه و خدا) در سراسر اوستا غالباً از هئوم Heoma که در ویو کتاب مقدس برهمنان سومَ Soma می باشد؛ هوم هم گیاه است و هم خدا، سومه یکی از شخصیت های اصلی در مناسک ودایی است که در آنها او هم یک گیاه است و هم خدا. شیره ی گرفته شده را از صافی پشمینه ای می گذرانند و به حفره هایی که در آنها شیر و آب است، می ریزند. زردی این مایع به اشعه خورشید و روانی آن به ریزش باران تشبیه می شود. هوم ایرانی کاملاً شبیه سومه است. هوم مانند سومه جنگجوی بزرگی است. هوم تندرستی و قوت می دهد و به محصولات و فرزندان برکت می بخشد.
بند هشن در فصل ۱۴ فقره ی ۱۸ فشرده ی هوم را از خواص سرور و بزرگ کلیه ی گیاهان دارویی خوانده است. مراسم هوم پیش از زرتشت هم در میان ایرانیان معمول بوده است. دریسنا ۹ آمده است که:« در صبحگاهی فرشته هوم خود را به زرتشت ظاهر ساخت. زرتشت از او پرسید: نخستین کسی که در جهان مراسم هوم بجای آورد کیست؟ هوم در پاسخ گفت: ویونگهان نخستین بار بفشرد و به او پسری مثل جمشید داده شد. دومین ستاینده ی هوم آبتین است که در عوض فریدون به او عنایت شد. سومین اترط می باشد که در پاداش دو پسر مثل اورواخشیه و گرشاسب به او بخشیده شد. چهارمین پوروشسب است که پسری مثل تو زرتشت از او بوجود آمد. مراسم هوم از ممترین مراسم مزدسینا است.
«هوم زرین بلند را می ستاییم، هوم فزاینده ی گیتی را ما می ستاییم، هوم دور دارنده ی مرگ را ما می ستاییم.» (هوم یشت، ۲)
قهرمانان ایزدی: هوشنگ در شاهنامه از پادشاهان سلسله پیشدادیان است که بعد از کیومرث چهل سال سلطنت کرد. جهاندار هوشنگ با رأی و داد به جای نیا تاج بر سر نهاد واز پدر خویش سیامک که به دست دیوها کشته شد، انتقام کشید. آهن از سنگ استخراج کرد و آتش را پدید آورد. جشن سده بنیاد نهاد و از پوست و چرم جانوران پوشاک ساخت.
او یکی از نامداران و پادشاهان و پارسایان بوده است. در فقره ۳ از فصل ۳۴ بند هشن مدرج است که: پس از زن و شوهری ماشیه و ماشیوئی (نخستین پدر و مادر انواع بشر آدم و حوا)تا بوجود آمدن هوشنگ ۹۳ سال طول کشید. هوشنگ در اوستا یعنی کسی که منازل خوب فراهم می آورد و و در اوستا از هوشنگ با صفت پَرَذات ذکر شده است و این صفت یعنی کسی که در پیش قانون گذارد و دادگری نمود.
۲- جمشید: در قدیمی ترین قسمت اوستا که گاتها باشد پیامبر ایران او را در یسنا ۳۲ قطعه ۸ از مجرمین نامیده است و می گوید:«از همین گناهکاران است. جم پسرویونگهان کسی که از برای خشنود ساختن مردمان گوشت خوردن به آنان آموخت. در آینده تو ای مزدا، باید میان من و او حکم کنی.» جم در آخر عمرش به دلیل خودستایی و دروغگویی مورد غضب پروردگار قرار می گیرد. در گاتها فقط یکبار از او یاد شده است که یم خوانده شده است؛ اما سایر قسمتهای اوستا کلمه خشئت به آن اضافه شده ات که به معنی نور و فروغ است. در تفسیر پهلوی این صفت در اوستا (اهووَتوَ) به هور ملک یعنی دارنده ی گله و رمه خوب ترجمه شده است. صفت دیگر جمشید در اوستا زیبا و خوشگل است. جمشید از اهورامزدا یک نگین زر و یک عصای زرنشان گرفت و دارای اقتدار گردید. سیصد زمستان (۳۰۰ سال) از سلطنت وی گذشت. زمین از چارپایان خرد و بزرگ و مردم و سگها و مرغکان و شعله های سرخ آتش پر شد بطوری که جا برای چارپایان تنگ گردید. جم در نیمروز به سوی فروغ روی نهاد و به راه خورشید درآمد. با نگین زرین زمین را بسود و عصای زرنشان خویش به آن بمالید و گفت: ای سپندارمذ! فرشته ی موکل زمین پیش رو و خویشتن بگشا ی. پس زمین دامن گشود و یک ثلث بزرگتر گردید. در سیصد سال سوم اهورامزدا به جم مأموریت داد که زمستان سختی خواهد رسید و سرمای شدید همه جا را فرا می گیرد. یک ثلث جانوارن از بین می روند. تو برای این پیش آمد باغی (ور) بساز و در آنجا تخمهای چارپایان بزرگ و کوچک و مردان و زنانی که زیباتر هستند، نگه دار. جمشید فقط به فرمان اهورامزدا باغ (ور) را که در پهلوی ور جمکرت می گویند، ساخت. ریاست مادی و معنوی این باغ با زرتشت و پسرش اروتدز می باشد. طوفان آینده که جهان راویران می کند، موسوم است به مَهرکوشا یعنی مرگ. در پهلوی ملکوش و در مینو خرد ملکوسان گفته می شود. او دیوی است مهیب که در پایان هزاره هوشیدر زمستان هولناکی پدید می آورد. در مدت سه سال زمین را دچار باران و تگرگ می کند آنگاه از ور جمکرد بیرون می آیند و دگرباره زمین را آباد می کنند. در فقرات ۳۱ تا ۳۸ زامیاد یشت آمده است:« وقتی که جمشید خیال خود را به دروغ مشغول ساخت و ادعای خدایی کرد.
فر از او به صورت مرغی جدا شد و جمشید افسرده گشت. در فقره ۴۶ زامیاد یشت آمده که Spityura برادر جمشید او را با اره دو نیم کرد. جمشید بعد از آنکه در میدان جنگ ضحاک زخم یافته بود، از معرکه گریخت و در مدت صد سال متواری بود تا آنکه او را در کنار دریای چین با اره به دو نیم کردند. دانشمندان برآنند که سه بار گریختن فره از جمشید نموداری از ساخت سه گانه ی جامعه ای است که جم بر آن فرمانروایی داشته است. شخصیتی درخور ستایش به شمار می آید و افتخار بنیان نهادن نوروز را به او نسبت می دهند.
فریدون: فریدون در اوستا (تراتئونَ) (Thraetaona) آمده است. اسم پدرش آتویه و در سانسکریت آپتیا Aptya نامیده می شود. دومین کسی است که هوم را بفشرد و فریدون به او بخشیده شد. او کسی است که اژی دهاک سه پوزه و سه کله و شش چشم را شکست داد. از فقره ۱۷ از فردگرد اول وندیداد می توان استدلال کرد که گیلان مسقط الرأس فریدون می باشد. وَرنه جایی است که فریدون به دنیا آمد. غالب مستشرقین دیلمه یا گیلان حالیهّ دانستند. تفسیر پهلوی اوستا نیز ورنه را به پدشخوار نامیده است. کوهی است که در طبرستان و گیلان واقع است.سنگهوکَ و اَرَنوکَ را فریدون از دست ضحاک نجات می دهد، در شاهنامه شهرناز و ارنواز می باشند. آنان دو خواهر جمشید هستند که پس از مغلوب شدن جم گرفتار ضحاک ماردوش شدند. پدر فریدون در شاهنامه آبتین و مادرش فرانک می باشد. فریدون دو برادر دیگر به نامهای برمایون و کتایون داشت اما فریدون پرهیزگارتر بوده است. از فریدون سه پسر به وجود آمدند به نامهای سلم و تور و ایرج. از دیگر اعمال فریدون در اوستا این است که او کشتی ران ماهر (پااوروَ) را به صورت کرکس درآورده در هوا به پرواز نمودن وا داشت و دومین بار وقتی که فر از جمشید به صورت مرغی جدا شد، فریدون آن را دریافت.
گرشاسپ: یکی از ناموران ایران قدیم است. او در نامه مقدس به منزله ی رستم شاهنامه یا هرقل Herakles یونانیهاست. معنی لفظی این اسم دارنده اسب لاغر است. در یک جای شاهنامه گرشاسپ پسر زو (زاب) پسر طهماسب از خاندان فریدون ۹ سال سلطنت کرد. این سلسله در زابلستان حکومت کرده است. گرشاسپ در اوستا جوان دلیر نامیده شده است که دلیر و پهلوان به تدریج نریمان شد. از صفات دیگر او گئو دارای گیسو و گذَوَرَ یعنی دارای گرز بخصوص در فقره ۳۷ آبان یشت گرشاسپ نریمان (دلیر) در کنار دریاچه پیشینگر فدیه نیاز اردوی سور ناهید کرد و از او خواست که وی را به شکست دادن گندرِوَ در ساحل دریای فراخ کرت موفق سازد. بند هشن در فصل ۲۹ می گوید: دشت پیشا نی در کاولستان یا زابلستان واقع است اما گندرِوَ که به دست گرشاسپ کشته شد، در آبان یشت زرین پاشتر نامیده شده است. در شاهنامه گندرِوَ وزیر ضحاک است. در فقره ۱۱ یسنا، از اعمال گرشاسپ اینگونه سخن رفته است که:« گرشاسپ اژدر شاخدار را که اسبها و مردم را می درید، کشت. گرشاسپ بر پشت آن اژدر در میان دیگ فلزی غذای ظهر خود می پخت. به این جانور گرما اثر کرده بنای عرق ریختن گذاشت، آنگاه در زیر دیگ بجست و آب جوشان را فرو ریخت. گرشاسپ از آن هراسیده خود را کنار کشید و گرشاسپ بعد از فروریختن (سر و پر) دیگ طعامش را به ناچار هیزم فراهم آورده تا غذای خود طبخ کند، چون آتش ساعتی دیرتر شعله کشید، گرشاسپ عصبانی شد و گرز خویش به عنصر مقدس آتش فرود آورد. از این رو موکل آتش اردی بهشت ناراحت شده وی را از دخول به بهشت بازداشت.
در فقره ۷ از فصل ۲۹ بند هشن آمده که سام (مقصودش) گرشاسپ می باشد نه پدربزرگ رستم. او یکی از جاویدان هایی است که به واسطه بی اعتنایی وی به آئین مزدیسنا یک نورانی موسوم به ینهاک او را در دشت پیشا نی با یک تیر زخم زده خواب غیرطبیعی گرشاسپ را را بر او مسلط داشته است. فر از فراز آسمان بالای او ایستاده است تا روزی که ضحاک دیگر باره زنجیر گسیخته و بنای ویرانی گذارد.
او بتواند از خواب برخاسته ضحاک را هلاک کند. ده هزار نفر در فروهر پاکان به پاسبانی او گماشته شده اند. او از یاران موعود زرتشتی است که در نو نمودن جهان و برانگیختن مردگان با سوشیانس همراهی خواهد کرد. از دیگر اقدامات گرشاسپ عبارت است از “هفت تن از راهداران آدمخوار ناپاک را کشت.” باد را که فریفته ی اهریمن شده بود، از او قول گرفت که در زیر زمین پنهان گشته در تخریب جهان نکوشد. دیگر این که مرغ کمک را که سرش به فلک می رسید و با شهپرهای خود خورشید و ماه را پوشیده نگه می داشت و جهان را تیره و تار می کرد، با تیر زد.
کیقباد: سرسلسله پادشاهان کیانی است. پس از مردن گرشاسپ آخرین پادشاه پیشدادی با این که طوس و گستهم پسران نوذر در حیات بودند و خاندان فریدون هنوز از میان نرفته بود؛ اما چون فرّ ایزدی با آنان نبود ناگزیر به پادشاهی نرسیدند. پس از مشورت با زال، موبدان کیقباد را که دارای فر ایزدی و پردازنده ی تاج و تخت بود، به شهریاری برگزیدند. رستم پسر زال او را از البرز کوه به استخر آورد.
مدت سلطنت کیقباد را صد سال نوشته اند. کیقباد یعنی دارنده ی صف رزم کیانی.
کیکاوس: در اوستای کوی اوسن یکی از پادشاهان کیانی است. او مؤسس سلسله ی کیانی و شوهر سودابه پدر سیاوش و جدّ کیخسرو می باشد. او برای ناهید قربانی کرد تا او را شهریار روی زمین گرداند و بر همه دیوها و مردمان و پری ها حاکم گرداند. ناهید او را کامروا ساخت. داستان مشهور او داستان آسمان پیمای اوست. کیکاوس خواست به آسمان عروج کند اما وقتی در پرواز از نظرها غایب شد، خداوند به باد امر کرد که او را محافظت نکند. آنگاه کیکاوس بر فراز آسمان پرتاب گشته در شهر سیراف و در خلیج فارس فرو افتاد.
او شهریار خیره سر و بوالهوسی تعریف شده است. کاووس پس از لشکرکشی به سوی مازندران و در آنجا اسیر دیوها شدن و به وسیله رستم رهایی یافتن و تصرف مازندران قصد تسخیر هاماوران کرد. در آنجا آوازه ی زیبایی سودابه دختر پادشاه هاماوران به گوش وی رسیده او را خواستار کرده به زنی گرفت. هاماوران باید سرزمین قوم حمیر و یمن حالیه باشد.
مندرجات بند هشن می گوید که: در عهد کیکاوس دیوها قوی شدند و اُشنُز وزیر کاووس کشته شد. دیوها کاووس را بران داشتند که به آسمان پرواز کند. اما سرافکنده به زمین افتاد و فر شاهی از او جدا شد. کیکاوس پس از سیر آسمان و گسستن فرّ ایزدی مادر سیاوش را که از خاندان گرسیوز برادر افراسیاب بود، به زنی گرفت. از او سیاوش پدید آمد. وقتی سیاوش بزرگ شد، سودابه عاشقش شد. چون از او کام نیافت، او را نزد کیکاوس متهم ساخت. کیکاوس از پسرش خواست برای اثبات بی گناهی اش به میان آتش برود. سیاوش پس از پناه بردن به افراسیاب با دختر افراسیاب به نام فرنگیس و با دختر پیران جریره ازدواج می کند و حاصل این ازدواج فرود و سیاوش است. سیاوش در مجموع به معنی دارنده ی اسب سیاه است. کیکاوس در اوستا به معنی دارای اراده و میل و خرسندی ترجمه شده است. مدت پادشاهی کیکاوس ۱۵۰ سال ذکر شده است.
کیخسرو: کیخسرو نوه ی کیکاوس فرزند سیاوش است. پس از چندی خبر کشته شدن سیاوش در توران به ایران رسید. سراسر کشور در ماتم و سوگواری نشست. رستم که سیاوش را پرورش داده بود، از پی کین خواهی برخاست. نخست سودابه را که سبب مهاجرت سیاوش شده بود، کشت. پس از آن با لشکری آراسته همراه پسرش فرامرز به توران زمین روی نهاد. افراسیاب از میدان گریخت و رستم ممالک توران را گرفت، اما خشکسالی ایران را فرا گرفت و شبی سروش گودرز را به خواب آمده به او گفت: که چاره درد ایران در این است که کیخسرو پسر سیاوش را به ایران آورند. گیو با پدرش گودرز به سرزمین توران رفت. پس از چندی کیخسرو را پیدا کردو با مادرش فرنگیس به ایران آورد، اما کیخسرو پس از ورود به شاهی برگزیده نشد زیرا که طوس با سران دیگر همداستان نبود می خواست که فریبرز پسر کیکاوس، جانشین پدر گردد نه کیخسرو نوه کیکاوس. پس از گفتگوها قرار شد که فریبرز و کیخسرو به اردبیل رفته دژ بهمن را که مقر اهریمن بود، تسخیر کنند و هر کدام که به گرفتن آن قلعه موفق شد، پادشاه شود. نخست فریبرز و طوس با لشکری به تسخیر دژ بهمن رفتند. چون به نزدیک قلعه رفتند، یقین کردند که کسی در مقابل جادوی اهریمنی تاب چنین گرمای سوزانی را ندارد. پس از آن کیخسرو با گودرز و سپاهیان به سوی دژ بهمن شتافتند. وقتی کیخسرو به نزدیک دژ بهمن رسید، در نامه ای ستایش و درود خداوند نوشته آن را به نیزه ی بلندی بست. گیو گفت: یزدان را یاد نموده این نامه را به دیوار دژ نه! وقتی که نامه به دیوار دژ نهاده شد، خروش از دشت و کوهسار برخاست. جهان تیره و تار شد و و پهلوانان جایی را نمی دیدند. کیخسرو اسب سیاه خود را برانگیخته به یاران گفت: که دژ را تیرباران کنند. گروهی از دیوهای قلعه هلاک شدند و در دژ نمودار گشته داخل دژ شد.
کیخسرو پس از یکسال درنگ در آتشکده آذرگشسب به نزد پدر برگشت و همه دانستند که فرّ ایزدی یار و همراه اوست او را به پادشاهی برگزیدند.
در فصل ۱۷ بند هشن در فقره ۷ آمده است که:« آذرگشسب تا هنگام پادشاهی کیخسرو همواره پناه جهان بود. وقتی که کیخسرو بتکده دریاچه چیچست (ارومیه) را ویران کرد، آن آتش به یال اسب او فرو نشست و سیاهی و تیرگی را برطرف نموده روشنایی بخشید به طوری که او توانست بتکده را ویران کند. در همان محل در بالای کوه اسنوند Asnavand دادگاهی (معبدی) ساخت و آذرگشسب را فرو نشاند. در فصل ۲ بند هشن فقره ی ۲۶ مندرج است که کوه اسنوند در آتروپاتکال (آذربایجان) است. احتمال دارد که این کوه سهند حالیه باشد که در مشرق دریاچه ارومیه و در جنوب شهر تبریز واقع است. کیخسرو چندی بعد از مراجعت از آذرگشسب لشکری آراسته به سرکردگی طوس از برای خونخواهی پدرش سیاوش به توران فرستاد. از خیره سری طوس برادر کیخسرو فرود طوس کشته شد. کیخسرو بار دوم طوس را به جنگ افراسیاب فرستاد. پس از چندی زد و خورد در یک جنگ تن به تن گروهی از ناموران توران به دست پهلوانان ایران کشته شدند. از جمله پیران به دست گیو گرفتار شد. به فرمان کیخسرو بند از بندش جدا کردند. افراسیاب بگریخت و به بهشت گنگ پناه برد. کیخسرو از پی او رفت. جهن و گرسیوز گرفتار ایرانیان شدند و تمام خاک توران به دست کیخسرو افتاد. کیخسرو با جدش به آذربایجان به پرستشگاه آذرگشسب رفتند و به نماز و نیایش پرداختند. افراسیاب در بالای کوه به نزدیک بردع در غاری پنهان شد و هوم پارسا که در همان کوه منزوی بود او را شناخت. خواست او را به نزد کیخسرو ببرد اما افراسیاب رهایی یافته در دریای خنجست فرو رفت و پنهان شد. به تدبیر هوم برادر افراسیاب گرسیوز را که اسیر ایرانیان بود، در کنار دریا پالهنگ به گردنش انداخته به خروش درآوردند. افراسیاب به خاطر برادر از آب بیرون آمد. او را دستگیر کردند و کیخسرو و کیکاوس هر دو را کشتند. کیکاوس چندی پس از کشته شدن افراسیاب درگذشت و کیخسرو پس از شصت سال پادشاهی از دنیا دلسرد شد و لهراسب را جانشین خود کرد. کسان خود را بدرود گفته به آهنگ سفر مینوی با طوس و گیور فریبرز و بیژن راهی سفر شد. ناگهان برف بارید و کیخسرو دیگر دیده نشد. خسرو معرب آن کسری و در یونانی خسروئس Xosroes شده در اوستا هئوسروه Hasravah آمده لفظاً نیکنام و به خوبی مشهور است. و دارای آوازه و شهرت نیک است.
کی لهراسب: پس از کیخسرو به تخت نشست. لهراسب از خانواده کیان و از پشت پشمن و کیقباد است. در شاهنامه لهراسب در بلخ آتشکده ی برزین ساخت و دو پسر بنام های گشتاسب و زریر داشت. مدت پادشاهی او ۱۲۰ سال بود. لهراسب در اوستا (اُروَت اسپ Aurvat-Sapa) آمده و به معنی تیزاسب و تنداسب است.
کی گشتاسب: کی گشتاسب بعد از گوشه گیری کی لهراسب به جای پدر به تخت نشست. زن او در شاهنامه دختر قیصر روم (یونان) تصور شده است. فردوسی در شاهنامه می گوید: دو تن از شاهزادگان کیکاوسی نظر لهراسب را به خود جلب کردند. دست گشتاسب از کار کوتاه شد و آزرده خاطر گشت. از ایران بیرون رفت به سرزمین روم (یونان) رسید. کتایون دختر قیصر روم شیفته ی گشتاسب شد. دقیقی نام زن گشتاسب را ناهید می گوید. در حالی که در اوستا و کتب پهلوی ذکری از کتایون ذکر نشده و ناهید و کتایون دو اسم ایرانی هستند. «زن گشتاسب موسوم است به هوتس که در اوستا هوتس هوتئوسا Hutaosa می باشد.» (یشتها، ۲۶۸/۱)
گرویدن این شاه به زرتشت سبب شد که تورانیان به ایران تاختند. کی گشتاسب ۱۲۰ سال حکومت کرد. گشتاسب در اوستا، ویشتاسب Vistaspa آمده است. یعنی، دارنده ی اسب چموش و رمو. کیانیان از خاندان نوذر هستند.
هوتس و شوهرش گشتاسب هر دو در اوستا منسوب به نوذریان هستند.
براساس شاهنامه ارجاسب به دست اسفندیار پسر گشتاسب کشته شده است. ارجاسب در اوستا از قبیله خیونیان = توران است. یعنی، دروغ پرست و نابکار. از کسانی که در این جنگ جانفشانی کردند، یکی زریر پسر لهراسب و برادر گشتاسب است که سپهبد ایران بود و به دست بیدرفش تورانی کشته شد. همچنین از نستور پسر زریر نیز یاد شده که در شاهنامه بستور نامیده شده است. زریر به همراه عمویش اسفندیار از خون پدر خود زریر انتقام کشید. پسران گشتاسب عبارتند از پشوتن، اسفندیار، فرشید وردو فرشوکر.
دو وزیر گشتاسب جاماسب و فرشوشتر هستند. ارجاسب پادشاه توران از گرویدن گشتاسب به زرتشت برآشفت و به ایران حمله کرد اما شکست خورد.
اسفندیار که به امر پدر از برای انجام تکلیف دشوار به زابلستان رفت. یقین است که یل ناموری مثل رستم چنین توهینی به خود نمی پسندد و دست بسته به نزد گشتاسب نمی رود. ناگزیر کار به مبارزه کشید و رستم تیری از چوب گز اسفندیار روئین تن را کور کرد که در اثر آن جان سپرد و پسران اسفندیار نوش آذر و مهرنوش نیز کشته شدند.
چندی بعد پس از کشته شدن اسفندیار گشتاسب مرد و بهمن پسر اسفندیار جانشین وی شد و کی گشتاسب را نمی توان یک شهریار داستانی پنداشت بلکه او یک شهریار واقعی و تاریخی بوده است.
در دینکرد فصل ۲۲۹ فقره ۵ مندرج است: که، شهریاران نیک از خاندان جمشید پس از فریدون نخست از اعقاب منوچهر، دوم از کیانیان و سوم آفریدگانی که از اعقاب همین کیانیان بودند و آنان را ساسانیان می نامند.
فرّ: فرّ و مشتقات آن فرّه و فرّهی و فراهت و فرمند و فرهمند و فروهیده و فرهومند در ادبیات فارسی مستعمل است. همچنین به شکل های دیگری مثل خرّه یا با واو معدوله خوره و مشتقات آن فرهمند و فرهناک موجود است که همگی به معانی شأن و شوکت و شکوه و برازندگی است. کلمه ی فرخ به معنی مبارک و نیکبخت است و مشتقات آن فرخنده و فرخندگی که به معنای سعید و سعادت به کار رفته است.
فرن بغ یا فرو با آتشکده ی معروف کاریان در فارس که آتش پیشوایان دینی شمرده می شد، در عهد ساسانیان زیارتگاه بود و دارای کلمه ی فره می باشد. براساس زامیاد یشت، فرّه فروغی است ایزدی به دل که بتابد، از همگنان برتری می یابد. از پرتو این فروغ است که کسی به پادشاهی می رسد. برازنده ی تاج و تخت و آسایش گستر و دادگر می شود و همواره پیروز و کامیاب می شود. خلاصه و جوهر آتش در اوستا موسوم است به خوارنگهه که در فارسی فره یا فر می گوییم و آن فروغ یا شکوه و بزرگی و اقتدار مخصوص است که از طرف اهورا به پیامبر یا پادشاهی بخشیده می شود. معمولاً در اوستا از دو فرّ نام برده شده است: فرّ ایرانی و فرّ کیانی.
فرّ ایرانی از ستور و رمه و ثروت و شکوه برخوردار و بخشنده خرد و دانش و دولت و درهم شکننده ی غیرایرانی تعریف شده است.
فرّ کیانی نو به نو نصیب ناموران و پارسایان گردید و از پرتو آن رستگار و کامروا شدند. این فرّ همیشه از آن ایرانیان بوده و تا ظهور سوشیانت و روز رستاخیز از ایران روی برنخواهد تافت.
پس از سپری شدن روزگار پادشاهی کی گشتاسب دیگر فرّ به کسی نپیوست. در فقره ۸۸ تا آخر یشت که فقره ی ۹۷ می باشد، از آخرین جلوه ی آن سخن رفته است. سوشیانت یعنی موعود مزدیسنا پیش از سپری شدن دوره ی زندگانی مادی و جهانی از فرّ ایزدی برخورداراست .از کنار دریاچه هامون خواهد برخاست و گیتی را پر از فروغ راستی خواهد نمود.
۱- مرغان: وارَغن: یک مرغ شکاری است از جنس شاهین و باز یا عقاب که بخصوص پرنده توانایی است که در ایران قدیم عقاب علم پادشاهی بود و بعد ها همین مرغ علامت اقتدار رمها گردید. در اوستا فرّ در پیکر مرغ وارغن جلوه گر شده است.
۲- سیمرغ: سیمرغ در اوستا سَئن آمده است. در پهلوی سین مرو گویند یعنی مرغ سین. مستشرقین این کلمه را به شاهین و عقاب ترجمه کرده اند. لغت سیمرغ فارسی همان سَئن اوستا است که از آن یک مرغ بسیار بزرگ شکاری اراده شده است. در شاهنامه داستان سیمرغ که در بالای کوه البرز زال را بزرگ کرد و بعدها وی را تعلیم داد که چگونه پسرش رستم می تواند بر اسفندیار روئین تن غلبه کند.
«در اوستا آشیانه آن در بالای درختی است که در میان اقیانوس فراخکرت برپاست. سئن نخستین کسی است که با صد نفر پیر و بر روی زمین به سر می برد.» (فقره ۹۷، فروردین یشت)
این سئن همان است که به قول دینکرد صد سال پس از ظهور دین زرتشت متولد گشت و دویست سال پس از آن درگذشت. در فرهنگ های فارسی سیمرغ اسم حکیم و دانایی بوده است. اسم خاص سیندخت که در شاهنامه آمده است از سئن اوستاست و او زن مهراب پادشاه کابل و مادر رودابه است. درختی که به قول اوستا محل آشیانه سیمرغ است ویسپوپیش خوانده شده است. در فصل ۱۸ از بند هشن در فقره ۹ هماک پزشک یا درمان و داروی همه چیز.
این درخت در کتب پهلوی هروسیپ تخمکا نام دارد. یعنی، درخت کلیه تخمهای گیاه و رستنی.
بند هشن در فصل ۹ می نویسد:« درخت هروسیپ تخمک در میان اقیانوس فراخکرت روئیده است. در کنار درخت گرکون دانه هایی از این درخت فرو می ریزد، فرشته باران تشتر برگرفته باران فرو می بارد.»
مرغ دیگری موسوم به چمروش تخمهایی که از هروسیپ فرو ریخته گردآوری نموده به جایی می برد که از آنجا تشتر آب برمی گیرد و انواع تخمها به واسطه وی با باران فرومی ریزد و می رویند.

اعیاد و جشنها:
جشن فروردین اوقات نزول فروهرهاست از آسمان برای دیدن بازماندگان. نظیر این جشن در سایر ادیان قدیم و جدید نیز موجود است و آن را عید اموات می گویند.
در نزد هندوان نیز ستایش نیاکان (پیتارا Pitara) شباهتی به پروردگاران ایرانی دارد. رمها نیز ارواح مردگان را به اسم مانس Mans پروردگارانی می دانستند وفدیه تقدیم آنها می کردند. عموماً در ایران آغاز سال نوروزی که خورشید داخل برج بره می شود، جشن فروردین است.
هنوز هم در ایران اوقات این جشن خانه می آرایند، همه جا را پاک می کنند، رخت نو می پوشند، بوی خوش بخور می دهند، گل و شیرینی و شربت می دهند، دعا می خوانند، نماز می گذارند و هفت سین می گذارند که اشاره به هفت امشاسپندان و یا بزرگترین فرشتگان مزدیسنا می باشد.
براساس اسطوره خلقت به یکسال: در پی هر آفرینش جشنی برپا می شود و چون شش آفرینش وجود دارد، شش جشن نیز طی سال برگزار می شود. این جشنهای شش گانه را گاهنبار می خوانند.
«در ادبیات زرتشتی کمتر از نوروز و مهرگان و اعیاد بزرگ ملی سخن به میان می آید. محتملاً این اعیاد ملی با اعیاد بومی پیش از آریائیها مربوط است.»
(بهار ۱۳۷۵، ۵۰۰)
زرتشت: در فصل ۲۰ بند هشن فقره ۳۲ و فصل ۳۴ بند هشن فقره ۳۲ و فصل ۳۴ بند هشن زرتشت را از حوالی درجه دو آذربایجان می داند و نام پدرش پوروشسب و مادرش دغُدو بود و سلسله ی نسب پیامبر در یشت چهل و پنجم به کیومرث می رسد که بنیانگذار خاندان پیشدادیان بوده است. دین پیش از زرتشت برزمین آشکار شد و نام زرتشت حتی بر زبان جانوری رانده شد. برای پاس داشتن از عدالت و پیمان فرّه او از بارگاه هرمزد به آتش آمد و به مادر زرتشت پیوست. آتش از کودک پاسداری کرد. جادوان به نابودی زرتشت برخاستند. به اعجاز جادو خشکید و در آشیانه ی گرگ میش کودک را شیر داد. زرتشت در ۱۵ سالگی آینده ی پیامبری خود را خواب دید. او در ساحل رود دائیتی در ایرانویچ به همپرسی هرمزد و امشاسپندان رسید. او در سن ۷۷ سالگی درگذشت و پیام او این است که به بیداد با مردم نکوشید و در برابر بیداد، داد پیش آورید! گشتاسب با پسران و برادران دین مزدیسنا را پذیرفت.

نیروهای خیر:
اهورامزدا که در قسمت خدایان باستانی شرح داده شده است.
امشاسپندان: اسمی که به یک دسته از بزرگترین فرشتگان داده شده است. امشاسپند به معنی بی مرگ مقدس یا مقدس فناناپذیر و یا پاکان بی مرگ است. این اسم به یک دسته از بزرگترین فرشتگان مزدیسنا داده شد که سپنت مینو و بعدها اهورامزدا در سر آن قرار دارند. سپنت مینو به معنی عقل مقدس و خرد پاک است. او واسطه است میان اهورامزدا و بندگان.
۱- بهمن: در اوستا وهومنه Vohumana در پهلوی وهومن و در فارسی وهمن یا بهمن گفته می شود. مجموع آن را به معنی وه منش و خوب منش یا نیک نهاد می گویند. بهمن فرشته ای است که در خواب روح زرتشت را به پیشگاه اهورا راهنمایی کرد. یکی از وظایف بهمن این است که به انسان گفتار نیک تعلیم می دهد و از ژاژگویی و هرزسرایی باز می دارد. خروس که از مرغان مقدس است و بندگان را در صبح زود به عبادت می خواند، مخصوص بهمن است. همچنین لباس سفید و گل یاسمین سفید هم از آن اوست. ایزدماه، ایزدگوش و ایزدرام از همکاران بهمن شمرده می شوند. آک مناه Akamanah بدمنش یا زشت نهاد دشمن بزرگ و رقیب بهمن است.
۲- اشه وهشتا یا اردی بهشت: در اوستا اشتاوهیشت Asavahista در پهلوی اشاوهیشت و در فارسی اردی بهشت می گوییم. راستی و درستی و تقدس و آیین ایزدی و پاکی از معانی آن است. اردی بهشت یعنی بهترین راستی و درستی است و در عالم روحانی نماینده صفت راستی و پاکی و تقدس اهورا است و در عالم مادی نگهبان کلیه آتشهای روی زمین به او سپرده شده است و در روز سوم اردی بهشت در ایران قدیم جشن می گرفتند به نام اردی بهشتگان. گل مرزنگوش مخصوص به اوست. ایزدآذر، ایزدسروش، ایزدبهرام از همکاران و یاران اردی بهشت هستند. اندر Indra که دیو فریفتار و گمراه کننده است، دشمن بزرگ اردی بهشت محسوب می شود.
۳- شهریور: در اوستا خشتروئیریه Xsathra vaira در پهلوی خشتریور و در فارسی شهریور یا شهریر می گوییم. شهریور را به کشور آزرده شده یا سلطنت می توان ترجمه کرد. در اوستا از شهریور کشور جاودانی اهورامزدا سرزمین فناناپذیر و بهشت برین اراده گردیده است و به معنی قدرت و تسلط کامل است. شهریور در عالم روحانی نماینده سلطنت ایزدی و فر و اقتدار خداوند است. در جهان مادی پاسبان فلزات از اوست. چون نگهبانی فلزات با اوست، از این رو او را دستگیر فقرا و فرشته رحم و مروت خواندند. ریحان مختص شهریور است. ایزدمهر، ایزدآسمان و انیران از یاران و همکاران شهریور هستند. دیو سئورو Saurra که دیو سلطنت بد و آشوب و مستی است، رقیب و دشمن بزرگ شهریور است.
۴- سپندارمذ: در اوستا سپنتا آرمئیتی Spenta Armaiti در پهلوی سپندارمت و در فارسی سپندارمد و سپندارمذ می گوییم که به معنی خرد کامل است. سپندارمذ در عالم معنوی مظهر محبت و بردباری و تواضع اهورامزدا و در جهان جسمانی فرشته ایست موکل زمین که به این مناسبت آن را مؤنث و دختر اهورامزدا دانسته اند. ایزدآبان – ایزددین و ایزداَرد از همکاران و یاران او شمرده می شوند. بیدمشک گل مخصوص سپندارمذ است.
خرداد و امرداد: در اوستا هروتات Hauravatat و امرتات Ameretat و در پهلوی خردات و امردات آمده است. این دو فرشته همیشه با هم نامیده می شوند. خرداد به معنی کمال و رسائی و صحت است. امرداد یعنی بی مرگی یا جاودانی. این دو فرشته مظهر کمال و دوام اهورامزدا هستند و در جهان دیگر این دو بخشایش رحمانی جزای اعمال نیکوکاران است. روز ششم و هفتم ماه به اسم این دو فرشته است که این دو روز را در ماههای مذکور جشن می گرفتند. به نام جشنهای خوردادگان و مردادگان. ایزدتشتر و ایزدفروردین و ایزدباد از همکاران خرداد و ایزدرشن و ایزداشتاد و ایزدزامیاد از یاران و همکاران امرداد شمرده می شوند. دیو تشنگی و گرسنگی (تئرو Taura) و زئیریچ از همیستاران و دشمنان خرداد و امرداد هستند. گل سوسن مخصوص خرداد و گل چمبک مخصوص امرداد است.

ستیز میان خوبی و بدی:
انسان در مراحل زندگی خود با فرشته های نیکی و بدی همراه است. یکی انسان را به مقصود می رساند و دیگری سعی می کند که انسان را از راه راست دور کند. تمامی صفحات اوستا نشان دهنده ی ستیز میان خوبی و بدی است. اوصاف نیکو و پسندیده مثل راستی، درستی، جوانمردی در مقابل دروغ و فریب و ترس صف کشیده در حال جنگ و ستیز هستند. از آنجائی که در مزدیسنا بدبینی و یأس و نابودی راه ندارد، انسان را به فتح و پیروزی بشارت دادند. سرانجام پس از ظهور سوشیانس یعنی موعود مزدیسنا، شکست اهریمن و یاران آن وعده داده شده است. آیین مزدیسنا از زندگانی مجلل و باشکوه روی گردان نیست. زندگانی نیک و شریف است. جهان وآنچه در آن است مقدس است. خوشی و خرمی برای بشر یک موهبت ایزدی است. فقر و بیچارگی مذموم و نکوهیده است و به امید پاداش اخروی از نعمت های دنیوی نبایدچشم پوشید.
فقره ۳ از یسنای ۴۲ می گوید:« به همه چیزهای خوب و نیک ما درود می فرستیم.» در فقره ۲۲ از سروش یشت ها دخت آمده است که:« پیکرهای کلیه ی آفرینش مقدس را می ستاییم.»
در مقابل گروه فرشتگان، آنچه که زشت و بد است، دیوهایی است که برای نابودی آنها باید کوشید. در فقرات -۹-۷ اردی بهشت یشت آمده است که:« ای باد طرف شمال نابود شو! ای ناخوشیها فرار کنید! ای دیوها بگریزید! ای آشوب و غوغا نابود شو! ای مرد ستمگر نابود شو!.»
آنچه در مزدیسنا بیش از همه چیز نظر انسان را جلب می کند، سه کلمه ی مقدس هومت، هوخت و هوورشت می باشد که به معنی پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک است. پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک سه طبقه بهشت و پندار زشت و گفتار زشت و کردار زشت سه طبقه دوزخ نامیده شده است. انعکاس مندرجات اوستا در مذمّت از دروغ در کتیبه خطوط میخی داریوش در بیستون (بهستان) و فارس نیز دیده می شود. شاه هخامنشی در کتیبه بیستون می گوید:« تو ای کسی که بعدها شاه خواهی شد مخصوصاً از دروغ بپرهیز! اگر تو را نیز آرزوی آن است که مملکت من پایدار بماند. هر که دروغ گفت، او را سزای سخت برسان.»

دیوان و نیروهای شر:
انگره مینو که نامش به صورت اهریمن در فارسی میانه می آید، رهبر گروه دیوان است. هدف او ویران کردن جهان است و در دوزخ اقامت دارد.
او می تواند صورت ظاهری اش را عوض کند و به شکل چلپاسه و مار و یا مرد جوانی ظاهر شود.
۱- اَیشمَه، خشم، یعنی دیو خشم و غضب و خشونت بی حد، تجسم بی رحمی و قساوت است که پیوسته در صدد برانگیختن جنگ و دشمنی است. او خشم کسانی را که تحت تأثیر مسکرات قرار می گیرند، همراهی می کند و دیوان ژولیده مو فرزندان او به شمار می روند.
۲- اژی دهاک (ضحاک): وی چهره ای است که دارای سه سر و شش چشم و سه پوزه است. ضحاک برای ناهید قربانی کرد تا بتواند جهان را از جمعیت خالی کند. اما ناهید درخواست او را رد کرد. او جم را با اره دو نیم کرد اما فریدون ضحاک را در کوه دماوند زندانی کرد. او دوباره به جهان حمله می کند و آسیب می رساند تا این که سرانجام به دست گرشاسب که بار دگر زنده می شود کشته می شود.
حشرات موذی: حشرات موذی در اوستا خرفستر Xrafatra آمده که به معنی کلیه جانور موذی و درنده است. در گاتها این کلمه به معنی دشمنان و راهزنان و بدخواهان مزدیسنا نامیده شده است. در سایر قسمت های اوستا خرفستر از برای جانواران اهریمنی زیان رسان و بخصوص جانوران خرد مضری یا حشرات موذی استعمال شده است. این حشرات موذی عبارتند از اَژی Azi (مار) کسیپ Kasyapa کشف = سنگپشت، وَزَغَ Vazagha (وزغ) مئوئیری Maoiri (مورچه) پزدو Pazda (پزدک – شپشه ی گندم و سوس) مخشی Maxsi (مگس) و سپیش Spies (شپش) مغها کشتن حشرات موذی را ثواب می شمردند لذا موبدان چوبدستی سرسیخ را که در اوستا خروفسترعن Xrafatraghna یعنی حشره کش را همیشه برای کشتن حشرات در دست داشتند.

آفرینش:
در ازل هرمزد بود و اهریمن. یکی در روشنایی و دیگری در تاریکی بی پایان. هرمزد آفرینش را به یاری درنگ خدای آفرید و اهریمن نیز به مقابله در برابر هر آفریده نیک هرمز، تن خاکستر تباه آفریدگان خویش را آفرید. مینوی آسمان چون ارتشتاری با اهریمن مبارزه کرد و بارویی پیرامون آسمان ساخت. ستاره تیشتر آب را به وجود آورد. از آب سه دریای بزرگ و سی دریای کوچک به وجود آمد. دو دریا به نامهای چیچست و دیگری سووَر. از سوی شمال دو رود به وجود آورد، یکی به خراسان و یکی به خاوران که از وَند رود و وه رود است. این دو رود در دریای فراخکرت بهم می پیوندند. نخستین کوهی که از زمین درآمد، کوه البرز است که دارای بخت ایزدی است. کوههای دیگر به مدت ۱۸ سال زمین برآمدند و نخستین درختی که آفریده شد، کوکرن است که برای جلوگیری از پیری خلق شد. نخستین حیوان گاو یکتاست. که غلات و همه گیاهان درمانی از او به وجود آمدند. پس از تخمه های گاو دو گاو نر و ماده، و سپس همه حیوانات پدید آمدند. آتش به مقابله اسپنجروش بایستاد. آذر فرنبغ و گشنسب و بُرزین مهر را به پاسداری جهان آفرید. ستارگان نیز ایویانگهان یا کهکشان ها را به وجود آوردند که فره بهدین مزدیسنا است که همچون کشتی زردشتیان است. هرمزد دو نوع آفرینش داشت: مادی و معنوی. معنوی شامل: هفت امشاسپندان است و مادی شامل: آسمان، آب، زمین، گیاه، گوسفند، مرد و خود هرمزد بود. در اساطیر زرتشتی جهان به سه بخش تقسیم می شود: نخست: جهان برین یا روشنی که جهان هرمزد است. دوم: جهان زیرین یا جهان تاریکی که جهان اهریمن است و سوم: فضای تهی میان این دو جهان که در ادبیات پهلوی به آن تهیگی یا گشادگی می گویند. این طرح ملهم از میدان جنگهای باستانی است که دو سپاه در دو سوی ایستادند و در میانه که تهی از دو سپاه بود، دلاوران با یکدیگر نبرد می کردند. نخستین انسان کیومرث بود. آنجا که تن کیومرث از فلز ساخته شده بود، از تن کیومرث هفت گونه فلز پدید آمد و از تخم کیومرث به مدت چهل سال مشی و مشیانه بوجود آمدند که نخستین پدر و مادر بشر بودند.

بهشت و دوزخ :
در آیین زرتشت اعتقاد به ابدیت و سرای جاودانی مثل همه ی ادیان دیگر جهان وجود دارداما معنی و مفهوم حاص خود را دارد. بنابر مندرجات بند هشن که به وسیله مهرداد بهار ترجمه شده است: اسکندر مقدونی همچون اهریمنی تصور شده است که پس از حمله به ایران و سوزاندن اوستا و زند مردم ایران را که پیرو آئین زرتشت بودند، در مورد اعتقاد به سرای باقی به شک و دودلی انداخت. لذا ارداویراف انتخاب می شود تا به جهان دیگر سفر کند و از پاداش عمل مردم خبر بیاورد. پس ارداویراف را می و منگ گشتاسپی خوراندند.پس روان او از چینودپل گذشت. سروش و ایزدآذر دست او را گرفتند و او را به دیدار دوزخ و درکات آن بردند. هر گناهکار به سزای بدکاری خویش در رنج است.
«جایی فراز آمدم و روان مردی را دیدم که روانش را گویی ماری ستون آسا به نشیمن فروشد و به دهان بیرون بیامد و دیگر ماران بسیار، همه اندام همی جوَند.»
«روان آن زنان بسیار نیک اندیشه، بسیار نیک گفتار و بسیار نیک کردار و فرمانبردار را که سوشیان را به سالاری قبول دارند، در جامه زرنشان، سیم نشان و گوهرنشان دیدم.»
اما کسانی که گناه و ثوابشان برابر باشد جایشان را همستگان می نامند. جایی مانند دنیا و تا ابد در آن خواهند بود.

چینودپل و روان درگذشتگان:
چینودپل همان پل صراط است که با هر کس متناسب با اعمال و رفتارش در دنیا رفتار خواهد کرد. روان درگذشتگان در بامداد روز چهارم مرگ به آن می رسد. اگر روان بهشتی باشد، پهن و عریض می شود و کارهای نیکش در پیکر دختری بهشتی او را به درجات بهشت راهنمایی می کند و اگر دوزخی باشد، تیز می ماند و کردار بدش در شکل عفریتی او را به قعر دوزخ می اندازد.
«چکاد دائیتی قله ای در میان جهان است و ترازوی ایزد رشن بر فراز آن جای دارد و پل چینود یا صراط در آنجا است و دوزخ بر فراز آن جای دارد.»
(بهار، ۱۳۷۵، ۳۳۵)

نتیجه:
اساسی ترین موضوعی که در اساطیر ایران به چشم می خورد ،رویارویی میان خوبی و بدی است. انسان نمی تواند نسبت به این دو پدیده بی تفاوت باشد بلکه باید یکی از این دو را انتخاب کند. پادشاهانی که از فرّه ایزدی برخوردارند، خوبند و اشاعه دهنده ی خوبی و راستی و درستی هستند. زمانی که دچار غرور و خودبینی و یا هر خصلت ناپسندی شوند، از توجه و عنایت الهی محرم می گردند و هر امتیازی که به آنان داده شده است ،از ایشان پس گرفته می شود.
شر و بدی نیز در قالب موجودی بنام دیو و اهریمن ارائه می شود که همواره سعی می کند انسان را از راستی و درستی منحرف کند. گناهکاران در اساطیر وضعیت اسفناکی پیدا می کنند و به سختی مجازات می شوند. افراسیاب و و کسانی که با او در کشتن سیاوش دخالت داشتند، کشته می شوند و سودابه زن کیکاوس نیز قربانی دسیسه های شوم خود علیه سیاوش می شود و به دست رستم به قتل می رسد. جمشید دچار غرور و خودخواهی شده، سرانجام به وسیله ضحاک با اره به دو نیم می شود و فره ایزدی از او سلب می گردد.
گرشاسب به دلیل بی حرمتی به آتش از ورود به بهشت منع می شود. کیکاوس نیز به جهت سبکسری هایش و پرواز درآسمان به زمین می افتد و فره ایزدی از او جدا می گردد. ارتباط انسان با عالم غیب و ماوراء طبیعت در قالب مراسم آئینی قربانی و یا اعیاد و جشن ها خود را نشان می دهد. انسان با قربانی کردن به درگاه خدایان می خواهد به آرزوها و خواسته های دیریاب و یا دست نیافتنی خود برسد. اعتقاد به سرای بعد از مرگ نیز در اساطیر ایرانی جایگاه خاص خود را دارد. نیکوکاران پاداش می گیرند و در بهشت ساکن می گردند. بدکاران مجازات می شوند و جایگاهشان در دوزخ است. کسانی که کارهای خوب و بدشان یکسان است، در جایی مثل دنیا به نام همیستار قرار می گیرند. به خوشی و شادمانی نیز توجهی خاص می شود. زندگی راحت و آسوده اهمیت ویژه ای دارد و ریاضت و سختی کشیدن مطرود است. زیرا زندگی مجلل یک موهبت خدایی است که نباید برای رسیدن به آخرت از آن صرفنظر کرد. دامن زدن به مصیبتها و غم و اندوه مردود و ناپسند شمرده می شود. با این وجود با شخصیتی بنام کیخسرو برمی خوریم که از خوشی های دنیا دلزده می شود و سرانجام پس از ۶۰ سال، سلطنت را رها می کند و به سوی عالم مینوی می شتابد که حتی شیخ اشراق در حکمةالاشراق از او به عنوان عارف در اساطیر زرتشتی نام می برد.

برخی منابع:
- بارت، رولان، اسطوره ی امروز، تهران: مرکز ۱۳۷۵.
- بهار، مهرداد، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگاه، ۱۳۷۵.
- بهار، محمدتقی، ترجمه چند متن پهلوی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات. ۱۳۷۹.
- پورداود، ابراهیم، یشتها، تهران: اساطیر، ۱۳۷۷، ۲ ج.
- دالاپیکولا، آناال، اسطوره های هندی، تهران: نشر مرکز، ۱۳۸۵.
- ستاری، جلال، رمز اندیشی و هنر قدسی، تهران: مرکز، ۱۳۷۶.
- ستاری، جلال، اسطوره و فرهنگ، تهران: مرکز، ۱۳۸۵.
- ستاری، جلال، جهان و اسطوره شناسی، آثاری از الکساندر کراپ، و {دیگران}؛ ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز، ۱۳۷۷.
- ستاری، جلال، جهان اسطوره شناسی۴، آثاری از ژرژ دومزیل، {و دیگران}؛ تهران: مرکز، ۱۳۷۹.
- ستاری، جلال، جهان اسطوره شناسی۳، آثاری از الکساندر کراپ و {دیگران}؛ ترجمه جلال ستاری،تهران: مرکز، ۱۳۷۷.
- ستاری،جلال،جهان اسطوره شناسی۴،آثاری ازژرژدومزیل ودیگران،تهران:مرکز۱۳۷۹.
- شاهرخ، کیخسرو، زرتشت پیامبری که از نو باید شناخت، (فروغ مزدیسنی) تهران: جامی، ۱۳۸۰.
- ضیمران، محمد، گذار از جهان اسطوره به فلسفه، تهران: هرمس، ۱۳۸۹.
- کزازی، میرجلال الدین، رؤیا، حماسه، اسطوره، تهران: مرکز ۱۳۷۲.
- هینلر، جان راسل، شناخت اساطیر ایران، مترجم: ژاله آموزگار، احمد تفضلی، تهران: سرچشمه، ۱۳۷۳.

معنی برخی لغات:
چیچست: دریاچه ی ارومیه
سووَر: رودی در حدود نیشابور
دائیتی: تیرگ یا تیرگ البرز که زمین را به دو نیم تقسیم می کند.
وه رود: رودی افسانه ای و مقدس بعدها به دجله و فرات اطلاق گردید.
فراخکرت: اقیانوس هند



کلمات کلیدی :جشن، فرهنگ
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/٢٤
 
.: نظرات () :.


جشن های ایران باستان
گذری بر تاریخچه جشن سپندارمذگان یا جشن زن ایرانی


بیست و نهم بهمن ماه جشن 4000 ساله سنپدارمذگان یا جشن زن ایرانی...
طبق سالنامه زرتشتى، روز پنجم از ماه اسفند که روز اسفند نام دارد و بنابر تقویم امروزى، ۲۹ بهمن ماه، روز سپاسدارى از جایگاه زنان و مادران است که مظهر مهر و پاکى و فروتنى هستند. این جشن مربوط به امشاسپند۱ سپندارمذ۲ است که حامى زنان درستکار و پارسا است. از این رو ماه اسفند و به خصوص این روز (سپندارمذ) جشن زنان بوده و در این روز مردان به زنان هدیه مى دادند. این روز متعلق به سپندارمذ یا سپنته آرمئیتى است و چون نام روز و نام ماه با هم موافق مى شوند، جشن مى گیرند. این فرشته در عالم مینوى نماد عشق، محبت، تواضع، بردبارى، جانبازى و فداکارى است و در جهان مادى پاسبان و حامى زنان نیک و پارسا است و تمام خوشى هاى روى زمین در دست اوست. این فرشته گذشته از پاسبانى زنان پارسا نگهبان و حامى زمین هم است. این جشن را به دلیل نزدیکى کشت و کار و فصل بهار به نام «برزگران» نیز مى گویند. در آیین زرتشت، به دلیل برخى ویژگى هاى مشترک زمین با زن همچون آفرینندگى و زایندگى، این روز به نام «زن و زمین» نام گرفته است.


• دیرینگى و آیین هاى باستانى
ابوریحان بیرونى مى‌گوید: «اسفندارمذ ماه روز پنجم آن روز اسفندارمذ است و براى اتفاق دو نام آن را چنین نامیده اند و معناى آن عقل و حلم (بردبارى) است و اسفندارمذ فرشته موکل به زمین است و نیز بر زن هاى درستکار و عفیف و شوهردوست و خیرخواه موکل است و در زمان گذشته این ماه به ویژه این روز عید زنان بوده و در عید مردان به زنان بخشش مى کردند و هنوز این مراسم در اصفهان و رى و دیگر بلدان پهله (غرب و مرکز ایران) باقى مانده و به فارسى مزدگیران مى گویند و در این روز افسون مى نویسند و عوام مویز را به دانه انار مى‌کوبند و تریاقى خواهد شد که از زیان گزیدن کژدم ها دفع مى کند و از آغاز سپیده دم تا طلوع آفتاب این رقیه (افسون) را به کاغذهاى چهارگوش مى نویسد. (...) و بر سر دیوار خانه مى‌چسبانند و دیوارى را که مقابل با صدرخانه است خالى مى گذارند و مى گویند: اگر به دیوار چهارم از این کاغذها بچسبانیم هوام و حشرات سرگردان مى شوند و راهى نمى یابند که از آن خارج شوند و سرهاى خود را به قصد خروج از خانه بلند مى کنند و خاصیت این طلسم این بود که ذکر شد.» ابوریحان بیرونى در کتاب «التفهیم» از این روز به عنوان «مردگیران یا مزدگیران» یادکرده که در این روز زنان از مردان هدیه دریافت مى‌داشته اند و در واقع این جشن به زنان اختصاص داشته است. از این رو، آن را «روز زن در ایران باستان» نامیده اند. حکیم توس در این باره در شاهنامه چنین آورده است:

سپندارمذ پاسبان تو باد ز خرداد روشن روان تو باد

در سفره این جشن جامى از شیر و تخم مرغ که نشانه ماه بهمن است قرار دارد. به جز آنها میوه هاى فصل به ویژه انار و سیب، شاخه هاى گل، شربت و شیرینى، برگ هاى خشک آویشن با دانه هایى از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار مى دهند و مواد خوشبو و کندر بر روى آتش مى گذارند و مقدار کمى از هفت گونه حبوبات و دانه ها که در جشن مهرگان براى سفارش کاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند مى گذارند. از ویژگى هاى این جشن، استراحت کامل زنان از کار و تلاش و کوشش و فرمانبردارى کامل مردان از زنان بوده است. در این روز به پاس تلاش یک ساله زنان، مردان وظایف ایشان را بر دوش گرفته و با این کار، فعالیت هاى یک زن را تجربه مى کردند و در عین حال در این روز هدیه دادن به زن خانه از آداب و رسوم اصلى این جشن به شمار رفته است.به این ترتیب از محبت و مهربانى زنان سپاسگزارى مى شود. در این روز خاص همچنین انجام کارهاى خانه بر عهده مردان است و زنان با پوشیدن لباس هاى نو، مورد تکریم قرار مى گیرند. در مراسم جشن اسفندگان در آیین زرتشت همچنین زنان پاکدامن و پرهیزگار که به تربیت فرزندان نیک پرداخته اند و این فرزندان به عنوان شخصى نیک شناخته شده اند، تشویق مى شوند.مطابق عقاید و اصول مذهبى زرتشتیان، سپندارمذ در عالم معنوى نماد مهر و محبت و در جهان خاکى فرشته اى است نگهبان زمین. به همین منظور ایرانیان، در ماه اسفند اقدام به امور اجتماعى و عمرانى عام المنفعه مى کردند. و به حفر قنوات و خشکانیدن مرداب ها و باتلاق ها و آباد کردن زمین هاى بایر به وسیله سدبندى رودخانه ها و کشت و زرع و نشاندن درخت مى پرداخته اند. و اجراى این امور را جزء فرایض دینى خود به حساب آورده و ایمان داشتند که اگر کسى چنین کارهاى نیکو کند، پس از مرگش در بهشت جاویدان خداوند، منزل خواهد گرفت.


در فرهنگ زرتشتى شش فروزه و صفت بین انسان و خداوند مشترک است به گونه اى که انسان مى تواند با بهره مندى و به کارگیرى هر یک از این صفت ها به اهورامزدا نزدیک تر شود. در بین این ویژگى ها چهارمین صفت و فروزه سپنته آرمئیتى نام دارد. این واژه که فروتنى و بردبارى معنى مى دهد یکى از فروزه هاى اهورایى است که انسان نیز مى تواند آن را در خود پرورش دهد.در باور ایرانى مرد داراى قدرت مردانگى و تفکر و خردورزى بیشترى است، در برابر آن زن نیز داراى مهر ورزى، عشق پاک، پاکدامنى و از خودگذشتگى فراوان ترى است که هر یک از این دو به تنهایى راه به جایى نبرده و حتى روند پویایى گیتى را هم به ایستایى مى کشانند. اگر مردان بدنه هواپیماى خوشبختى اند، زنان موتور آن اند که پیکره بى موتور و موتور بى بدنه هیچ کدام به تنهایى به اوج سعادت نمى رسند بلکه ذره اى حرکت و جنبش هم برایشان ناممکن است.در گاهان ستوده شده، اشوزرتشت خوشبختى بشر را وابسته به میزان دانش و خرد انسان مى داند نه جنسیت و قومیت و رنگ و نژاد و از دیدگاه وى همه انسان ها _ همه زنان و مردان _ داراى حقوق برابرند. او دختران را در گزینش همسر آزاد شمرده و عشق پاک و دانش نیک را دو معیار اصلى مى داند و خوشبختى همسران جوان را در زندگى زناشویى در این مى‌داند که هر یک بکوشند تا در راستى از دیگرى پیشى جویند.از بین زنان و مردان، کسى که برابر آیین راستى ستایشش بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است. این گونه زنان و مردان را ما مى ستاییم... این زمین را با زنانى که بر روى آن زندگى مى کنند مى ستاییم. اى اهورامزدا، مى ستاییم زنانى را که در اثر درستکارى و راستى نیرومند شده اند... ما مى ستاییم مردان و زنان نیک اندیشى را که در هر کشور با وجدان نیک بر ضد بدى قیام کرده یا مى کنند... کدبانوى خانه را که اشو و سردار اشو هستند مى ستاییم. زن پارسایى را مى ستاییم که بسیار نیک اندیش، بسیار نیک گفتار، بسیار نیک کردار، فرهیخته و یارى رسان شوهر خود و اشو باشد. اى اهورامزدا ما مى ستاییم زنان یارى رسان را این هماهنگى و میانه روى، بسیار ارزشمند و قابل توجه است. در زمانى که در بسیارى از سرزمین ها و فرهنگ هاى جهان باستان، دختر منفور خانواده بود و حتى گاهى پس از زایش بى درنگ زنده زنده به گور مى رفت، در ایران باستان، زن همکار و همفکر مرد در زندگى زناشویى و حتى گاهى در زمینه حقوقى _ دینى و مذهبى _ جنگ و پهلوانى بوده است. در افسانه هاى پیش از زرتشت، سپندارمذ دختر اهورامزداست و در سمت چپ او مى نشیند و بهمن پسر اهورامزداست و سمت راست او قرار مى گیرد. در گاهان از او چون پرورش دهنده آفریدگان یاد مى شود. (یسنا ،۴۶ بند ۱۲) و مردم از طریق اوست که تقدس مى یابند. (یسنا ،۵۱ بند ۲۱) نام او اغلب مترادف نام زمین است. وندیداد ،۲ بندهاى ۱۸ و ۲۰
چون زمین زیر نظر اوست مى گوید که به چهارپایان چراگاه مى بخشد. سپندارمذ وقتى که دزدان و مردان بد و زنان بى ملاحظه آزادانه روى زمین راه مى روند، آزرده مى شود، اما وقتى فرزند پارسایى زاده مى شود، شادمان مى گردد. هماورد داخلى او ترومیتى (Taromaiti) «گستاخى» و پرمیتى (Pairimiti) «کج اندیشى» اند.
آرمئیتى _ سپندارمذ به معنى محبت سود رساننده و حلم و تواضع است. این مقام شریف مقدس را که پسندیده خود اوست، اهورامزدا به امشاسپند آرمئیتى عطا فرموده و او را خلاصه براى بروز این صفات در زمین مامور و منصوب داشته تا از آبادى زمین و پرورش آنچه متعلق به زمین است و زمین در صفات مذکور مطیع آرمئیتى و سودرساننده به اهل زمین و نسبت به اهلش حلیم و متواضع باشد و تمامى آن صفات در پروردگان زمین بروز مى کند. زمین را آباد، بدى ها و قتل و غارت را معدوم مى سازد و زمین که آباد شود ارزاق لایق آفریدگان که روزى دهنده حقیقى مقرر کرده فراهم مى شود و زمین که آباد شود روح انسان را شاد و مفرح مى نماید.

• نیایش
در کتاب گات ها، سروده هاى جاودانه اشوزرتشت از فروزه سپنته آرمئیتى بارها یاد شده و ویژگى هاى آن برشمرده شده است:
اى آرمئیتى، اى مظهر ایمان و محبت، آن پرتو ایزدى که پاداش زندگانى سراسر نیک منشى است به من ارزانى دار - گات ها هات ،۴۳ بند ۱
پروردگارا مرا به سوى راستى و پاکى که نهایت آرزوى من است رهبرى کن تا با پیروى از آرمئیتى مظهر ایمان و محبت به رسایى نایل آیم - هات ،۴۳ بند ۳
آرمئیتى نور محبت و ایمان را در دل رادمردان روشن کرده آنان را به سوى حقیقت رهبرى خواهد کرد- هات ،۴۳ بند ۶

• اى مام مهربانم
زبان گویاى اسرار اینک که زمان سپاسدارى از مهر و وفاى توست گنگ مى ماند. در یک سخن مى خواهم بدانى که آن دست هاى کوچک و جسم ناتوان اکنون که پرتوان شده است، یکسره تو را سپاس مى گوید.
اسفندگان روز مادر، روز زن و زمین و روز گرامیداشت همه فروزگان پسندیده و نیکوى انسانى است و اکنون شایسته است ما نیز چون نیاکان فرزانه خود این جشن فرخنده را برگزار کرده و از مهر و مهربانى همه مادران و بانوان ایران زمین سپاسگزارى کنیم و شاید روزى تمام مردمان جهان روز اسفند از ماه اسفند را روز مادر طبیعت (محیط زیست) نام نهادند.

پى نوشت ها:
۱ _ امشاسپند = مفرد کلمه امشاسپندان به معنى پاکان بى مرگ است. بهمن، اردیبهشت، شهریور، سپندارمذ، خرداد و امرداد.
۲ _ سپندارمذ، چهارمین امشاسپند سپندارمذ یا سپنته آرمئیتى است. از دو جزء تشکیل شده، سپنته = پاک، آرمئیتى = مهر و عشق.
آر + مئیتى = رسا و درست و موافق + اندیشه (ى) در آخر این کلمه علامت تانیث است.
(در زبان اوستایى و همچنین زبان هاى فرانسه و عربى صفاتى که براى زنان به کار مى رود داراى علامت ویژه اى است که به آن علامت تانیث مى گویند.)
سپنته + آر + مئیتى = پاک + درست + اندیشه = فروتنى عشق پاک و اندیشه رسا صفتى براى زنان

جشن سده

 واژه سده از ریشه " ست " در زبان پهلوی آمده است و به معنی عدد صد میباشد و هنگامی‌که ایرانیان سال را به دو قسمت تقسیم کرده بودند - از آغاز فروردین تا پایان مهر را تابستان و از اول آبان تا پایان اسفند را زمستان می‌نامیدند و هنگامی‌که صد روز از زمستان میگذشته و روز دهم بهمن فرا می‌رسیده آن را سده مینامیدند. فلسفه کهن این جشن بر میگردد به پادشاهی هوشنگ شاه پیشدادی و به عبارتی این جشن را میتوان جشن کشف آتش برای اولین بار در دنیا توسط ایرانیان نام داد. بر طبق گفته های تاریخی و شاهنامه فردوسی زمانی که هوشنگ شاه پیشدادی برای شکار به جنگل رفته بوده در میان راه با ماری برخورد میکند و در نتیجه سنگی به طرف مار پرتاپ میکند که سنگ با سنگی دیگر که از جنس خاص بوده تماس پیدا میکند و تولید جرقه مینماید و هوشنگ از این عمل حیرت زده میگردد و در آن زمان برای نخستین بار توسط هوشنگ شاه آتش کشف میگردد ( بیش از 6000 سال پیش ) و به دیگر کشورها هدیه داده میشود و برای نگهداری آن و روشن نگهداشتن آن مکانی به نام آتشکده را میسازند تا اقوام دیگر بتواند از آنجا آتش را برای اسفاده ببرند. متاسفانه عده ای ناآگاه و بی اطلاع و از روی غرض ورزی و کینه توزی های تاریخی آتشکده ایرانیان را محل پرستش خدای ایرانیان نامیدند در حالی که ایرانیان به آتش فقط به عنوان نور اهورامزدا احترام میگذاشتند و تنها و تنها اهورامزدا را خدای واحد خود می‌پنداشتند. که خوشبختانه اسناد تاریخ گواه این مسئله است و بر همگان آشکار شد که زرشت اولین کسی است که مردم ما را به خدا پرستی ارشاد فرمود.
حکیم فیلسوف عمر خیام در کتاب نوروز نامه خود درباره جشن سده می‌نویسد : هر سال تا به امروز جشن سده را پادشاهان نیک عهد در ایران و توران به جای می‌آوردند. بعد از آن به امروز این جشن به فراموشی سپرده شد.و فقط زرتشتیان نگهبان سنن باستانی ایران بودند و هستند این جشن باستانی را بر پا ساختند. عنصری شاعر نامدار درباره سده می‌فرماید : سده جشن ملوک نامدار است زافریدن و از جم یادگار است فردوسی بزرگ در باره سده میفرماید : بر آمد سنگ گران سنگ خرد هم آن و هم این سنگ گردید خرد فروغی آمد پدید از هر دو سنگ دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ جهاندار پیش جهان آفرین نیایش همی‌کرد و خواند آفرین که او را فروغی چنین هدیه داد همین آتش آن گاه قبیله نهاد یکی جشن کرد آن شب و باده خورد سده نام آن جشن فرخنده کرد

 جشن نوروز

 نوروز نه تنها برجسته ترین و با شکوه ترین جشن ایرانیان است بلکه یکی از کهن ترین جشنهای جهان نیز میباشد. یکی از دلایل مهم بودن این جشن این است که با گذشت هزاران سال از زمان آن و با هجومهای مختلف اقوام غارتگر و متهاجم و... به ایران هنوز همچون کوهی استوار میباشد و از ارزش آن ذره ای کاسته نشده است. این جشن را برای اولین بار به جمشید شاه نسبت می‌دهند که در حدود 6000 سال پیش پادشاه ایران بوده است و او بعد از اتمام سازندگی ایران و فارغ آمدن از امور مملکتی جشنی را در اول فروردین که همراه با روزهای نیک و شکوفایی درختان بوده است پایه گذاری می‌کند. یکی دیگر از دلایل مهم شدن این جشن تولد اشو زرتشت در 6 فروزدین ماه می‌باشد که در 30 سالگی به پیامبری برگزیده شد. این دو رویداد مهم تاریخ ایران مبنای پیدایش جشن ملی نوروز گشته و هزاران سال است که گرامی‌ داشته می‌شود و خواهد شد. در زمان پادشاهی هخامنشیان مردم عادی و سران کشورهای دیگر در کاخ آپادانا که بار عام بوده است جمع میشدند و از کشورهای دیگر برای پادشاه امپراطوری ایران هدایای مختلفی می‌آورده اند. داریوش کبیر در نوروز هر سال به معبد بابل میرفته است تا حسن نیت خویش را به ملت مغلوب به اثبات برساند. پادشاهان ساسانی و اشکانی با فر و شکوه خاصی نوروز را گرامی‌میداشتند. پادشاه با جامه ابریشمی‌خویش در بارگاه جلوس میکرده است و موبدان زرتشتی با سینی بزرگی که در آن نان – شراب – سبزی – انگشتر – شمشیر – دوات – قلم و... بوده است به پیشگاه پادشاه رفته و با گفتن شاد باش سروده معروف زیر را می‌خواندند:
"شاها – به جشن فروردین به ماه فروردین – آزادی گزین بر داد و دین کیان – سروش آورد تر دانایی و بینایی و کاردانی و دیر زیوی با خوی هژبر – شادباش به تخت زرین – انوشه خور به جام جمشید و آئین نیاکان – در همت بلند باش – نیکوکاری و داد و راستی نگهدار – سرت سبز و جوانی چون خوید – اسبت کامکار و پیروز جنگ – تیغت روشن و کاری به دشمن – بازت گیرا و خجسته به شکار – کارت راست چون تیر – سرایت آباد و زندگی بسیار باد ". آورد جشن اردیبهشتگان اردیبهشت آمدو عالم بهشت شد عالم بهشت از دم اردیبهشت شد جشن اردیبهشتگان که یکی از جشن های بزرگ دینی زرتشتیان است ، با برابری روز و ماه اردیبهشت، یعنی دوم اریبهشت ماه تقویم فصلی هماهنگ است.این روز بزرگ یادآور فروزهء اهورایی اردیبهشت یا اشه وهیشته و ویژگیهای آن یعنی بهترین راستی و پاکی می‌باشد. اردیبهشت، دومین امشاسپند، دارای انگاره ای مادی است به نام آتش یا آذر، فروغی خدا داده که گرمی بخش و فروزان و پاک کننده و در یک کلام زندگی بخش است و پرتوهای نورانی آن هستی را از نیستی جدا می گرداند وراست را از دروغ باز می شناساند. پس بجاست که آتش را نموداری از آن داده بزرگ بدانیم. بهترین راستی برترین نعمتی است که دست یابی به آن یعنی پیروزی بزرگ و این پیروزی شایسته جشنی است بس بزرگتر با نام جشن اردیبهشتگان یا جشن اخلاق.چه زیباست در این روزخجسته با پوششی سپید در کنار فروغ آتش به درگاه اهورامزدا نیایش بریم و پاکی درون و برون را با رشته شادی و سرور به هم پیوند دهیم

 جشن تیرگان

 در ماه تیر هنگامی ‌که روز تیر فرا می‌رسد ( 13 تیر ) ایرانیان جشن تیرگان را برگزار می‌نمایند. این جشن مانند تمام جشنها در نزد ایرانیان فلسفه ای تاریخی و ملی دارد که باعث افتخار هر ایرانی می‌گردد. طبق اسناد تاریخی و شاهنامه فردوسی هنگامی ‌خاک زیادی از ایران در زمان پادشاهی منوچهر توسط تورانیان اشغال شده بود جنگی بین این دو کشور درگرفته که مدتها به طول انجامید و در نهایت هر دو طرف تصمیم به صلح مینمایند که قرار صلح بر این میشود که مرز ایران و توران توسط یک تیر مشخص گردد. و از آنجا که در زمان منوچهر شاه کسی جر آرش کمانیگر برتر و شایسته تر از بقیه نبود مسئولیت آن را بر عهده آرش مینهند و او بر فراز کوه دماوند رفته و با تمام نیرو و حس وطن پرستی تیری را رها میکند که در کنار رود جیحون بر روی درختی مینشیند و آنجا مرز ایران و توران میگردد. گفته شده است که بعد از پرتاب تیر آرش فوت میشود و به جهت وطن پرستی و حس ایران دوستی اش به تاریخ می‌پیوند به طوری که هنوز بعد از گذشت سالیان دراز آرش را مردم یکی از قهرمانان ایران می‌دانند.

جشن مهرگان

 مهرگان بعد از نوروز رده دوم را از نظر اهمیت جشنها دارا می‌باشد. از آنجا که نوروز آغاز سال جدید میباشد - مهرگان هم آغاز فصل زمستان است. این جشن روز مهر از فصل مهر می‌باشد ( 16 مهر ). فلسفه این جشن مهم ایرانی به دوران ضحاک تازی باز میگردد. ضحاک و اقوام او مدتهای مدیدی بر ایران حکومت میکردند و عده کثیری از جوانان ایران زمین را به قتل رسانده بودند و مردم از ظلم و جنایات آنان به تنگ آمده بودند. در آن زمان کاوه آهنگر از میان مردم بر خواست و با برافراشتن چرم آهنگری خود که بعدها درفش کاویانی نام گرفت رهبری براندازی ضحاک تازی را بر عهده میگیرد و او را با یاری مردم در کوه دماوند زندانی میکنند و به ظلم او پایان میدهند. به گفته های زیادی در تاریخ پرچم ایران نیز پس از کاوه آهنگر پدید آمد و درفش کاویانی به پرچم ملی ایرانیان مبدل گردید. سپس با آرا و پشتوانه مردم و کاوه آهنگر فریدون را بر تخت شاهی ایران نشانند و ایرانیان زندگی را با آرامش سپری نمودند.
گفته شده است که تاجگذاری اردشیر بابکان موئسس شاهنشاهی ساسانیان مقارن بوده است با جشن مهرگان. زیرا هخامنشیان و اشکانیان و ساسانیان این جشن را از بزرگترین جشنهای ملی می‌دانستند. بعد ها آغاز فصل مهر و آغاز مدارس را به احترام جشن مهرگان شروع نمودند و آنرا جشن فرهنگی مهرگان نامیدند. ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه درباره جشن مهرگان می‌نویسد: در روز مهرگان فرشتگان به یاری کاوه آهنگر شتافتند و فریدون را بر تخت شاهی قرار دادند. سپس ضحاک را در کوههای دماوند زندانی نمودند و مردمام ایران را از گزند او آزاد ساختند. بنی امیه با تعصب ضد ایرانی خود که از افراطیون اسلامی‌بود زرتشتیان ایران را در روز مهرگان وادار میساخت تا هدایایی بسیاری به او تقدیم کنند. جرجی زیدان در کتاب تمدن اسلا.می‌مقدار این باجها و هدایا را پنج تا ده میلیون درهم ذکر کرده است.
جشن مهر و ماه مهر و جشن فرخ مهرگان مهر افزا ای نگار مهر چهر مهربان مهربای کن و به جشن مهرگان و روز مهر مهربانی به – به روز مهر و جشن مهرگان


منبع: پایگاه تاریخ و فرهنگ ایرانیان


کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/٢٤
 
.: نظرات () :.


هیرومبا سنتی نیست که در یکروز یا دو روز تمام شود

  هیرومبا سنتی نیست که در یکروز یا دو روز تمام شود          

       داریوش شامردانی -  هیرومبا سنتی نیست که در یکروز یا دو روز تمام شود بلکه آنچه در پی می آید ادامه مراسم در شریف آباد می باشد .

    پس از غروب روز های آسمان و زامیاد و مانتره سپند ایزدجوانان از منزل هوستا نوشیروان دو دسته شده و دسته ای به غرب ودسته ای به شرق شریف  آّباد رفته و در برابر هر در خانه زرتشتی سردسته اعلام میکند:نام بزرگ نام خدا   ودر جواب بقیه می آید  مس وه پیروزگر بود 

 بعد سردسته  یکی یکی در گذشته های منزل را اعلام میکند ودر جواب هیرومبا می آید و سردسته اعلام میکند:

گنم وگمه روزن جو - اسیر مسیر واز بود واسب تازین بر زرین باد(گندم پنبه روناس جو –که  راه اسیران باز است واسب تا کمر زرین در اختیار دارند.)

و در جواب میشود هیرومبا و در آخر اعلام میکند راست وشوم کشا وبا هابیرو و هلهله شادی عازم منزل بعدی میشوند و دو نفری که برای جمع آوری آجیل هستند بدر منزل می رسند وآجیل را از صاحبخانه دریافت میکنند .

 زمانیکه به همه خانه های ده سر زدنددر این سه روز به خانه جوانهای غیزلی امسال رفته جوان را با آغوش باز پذیرا شده و مراسم شادی را بر گذار می کنند و آجیل ها را بین حاضرین تقسیم می کنند . با توجه به تعداد زیاد شرکت کنندگان مراسم مرحله رفتن به خانه غیزلیها درسالن دربمهر شریف آباد انجام میشود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/٢۳
 
.: نظرات () :.


همه جشن‌های اوستایی

همه جشن‌های اوستایی



در آخرین روز زمستان، در جشنی به نام «اوشیدَر»، دختری آراسته را سواربر شتری زیبا و آذین شده به کنار آب‌های فرخنده و گرامی دریاچه هامون می‌بردند تا مراسم نمادین باروری...
نگاهبانی و گرامیداشت طبیعت و زیست‌بوم‌های بشری و جامعه‌ای آرام، آزاد و شاد، در گذر هزاران سال همواره برای ایرانیان وظیفه‌ای بزرگ و مقدس دانسته می‌شده است. بسیاری از باورها، آیین‌ها و جشن‌های ایرانی از پدیده‌های طبیعت برخاسته و از آن الهام گرفته شده است.


در «اوستا» کتاب مقدس و کهن همه ایرانیان با هر گرایش دینی، بیشتراز هر چیز دیگری به ستایش پدیده‌های طبیعت، همچون آسمان، زمین، خورشید، ماه، آب، باد، ابرها، جویباران، دریاها، گیاهان و جانوران پرداخته شده و گرامی داشته شده‌اند.

در اوستا با رویکردی جهانی و بدور از هرگونه برتری‌طلبی، همگی زنان و مردان جهان «در هر سرزمینی که زاده شده باشند» ستوده شده‌اند. مردان و زنانی که «برای پیروزی راستی، کوشیده‌اند و خواهند کوشید» و نیز «آنان که گیاهان بارور را در پردیس‌های زیبا بنشاندند». در سرودهای این کتاب، ایزدی بزرگ به ناممیترا ستوده شده است که پاسبان مهر و پیمان است و مردمان را «خانمانی پر از آشتی، پر از آرامی و پر از شادی می‌بخشد».

اما از سوی دیگر در اوستا، رنج دیرین مردمان ایرانی نیز بازگو شده است. رنجیدگی از کسانی که همواره زیستگاه‌های شاد و آرام آنانرا به تباهی می‌کشیده‌اند؛ رنج همیشگی از آنانی که «خشم را بزرگ می‌دارند و مردمان را آزار می‌رسانند. آنان که ستم می‌کنند و خوشبختی مردمان را باز می‌ستانند». همچنین در این سرودها، این نیایش و آرزوی همیشگی ایرانیان فرا آمده است که «ما را از آسیب ستمگران رهایی ده، منش جنگ‌ خواهان را از ما دور ساز».


باورهای ایرانیان به زندگانی صلح‌آمیز و آشتی‌جویانه و احترام به پدیده‌های طبیعت، در سراسر آثار ادبی و هنری و معماری آنان به چشم می‌خورد و شیوه برگزاری جشن‌های آنان نیز از همین باور دیرین سرچشمه می‌گیرد. تقریباً همگی جشن‌های ایرانی برگرفته از رویدادهای کیهانی و طبیعی بوده و دستورهای خاص قومیتی و دینی نیست. آیین‌های ایرانی با شرکت همه مردمان و با شادی و سرور دسته‌جمعی برگزار می‌شده. در آیین‌های ایرانی نه تنها اثری از خشونت و بدرفتاری با طبیعت و گیاهان و جانوران دیده نشده، بلکه حتی با آدابی همراه است که به انگیزه پاکیزگی و پاسداری از محیط زیست و همزیستی جوامع بشری برگزار می‌شود.


آنان در سیزدهمین روز بهار، تابستان و پاییز، جشنی همراه با سرکشی به طبیعت در ستایش «تیشتَـر» ایزد بارندگی برگزار می‌کنند. در دوم اردیبهشت، جشن گردآوری گل‌ها و گیاهان دارویی؛ در آغاز تابستان، جشن بلندترین روز سال و کمال خورشید؛ در ششم تیر، جشن شکفتن گل «نیلوفر»؛ در پانزدهم تیر، جشن کهن‌ترین مراسم «خام‌خواری» شناخته شده در جهان؛ در هجدهم مرداد، جشن نوشیدنی‌های گوناگون به نام «مَی‌ خواره»؛ در نخستین و شانزدهمین روز مهر، جشن گرامیداشت «میترا» ایزد راستی و پیمان؛ در دهم آبان، جشن گرامیداشت «آناهید» ستاره آب‌های روان و یکی از گرامی‌ترین ایزدربانوان اسطوره‌ای ایران؛ در آغاز زمستان، جشن زایش خورشید؛ در پانزدهم دی، جشن کهن هنرمندان و پیکرتراشان به نام «بَـتیکان» همراه با ساخت تندیس‌های گوناگون؛ در بیست‌ودوم بهمن‌، جشن «بادروزی» در ستایش باد و آسمان پاک؛ و همچنین جشن‌های پرشمار دیگری برای گلاب‌گیری، برای آغاز فصل کشاورزی، برای بارش نخستین برف سال، برای شکفتن گل سرخ (شقایق)، برای فصل چیدن انگور، انار و فندق. اینها، تنها نمونه‌هایی اندک از آیین‌های پرشمار سالانه ایرانی است.

اما آیین‌های نوروزی عملاً از اول ماه اسفند آغاز می‌شود. در اسفندماه، ایرانیان زمین را آماده رویش و بارور می‌دانند و همچون بانویی گرامی از او پاسداری و مراقبت می‌کنند. حتی نام این ماه در آغاز به معنای زمین بوده است و پنجمین روز این ماه را روز بزرگداشت زمین بارور و همتای انسانی آن یعنی بانوان می‌دانند.
در سراسر اسفندماه، ایرانیان آیین‌هایی در پیشواز فرارسیدن نوروز که در واقع هنگامه زایش زمین و آغاز فصل بهار دانسته می‌شده است، برگزار می‌کرده‌اند.


روز اول این ماه، همزمان با جشنی بنام «آبسالان» است که به مناسبت روان شدن جویباران و آبشارها، و همراه با نمایش‌هایی شاد و خنده‌آور انجام می‌شده است. در دهم اسفند جشنی به نام «وخشَـنکام» را بر کنار رودها و در گرامیداشت آنها برگزار می‌کرده‌اند. نوزدهم اسفند را «نوروز رودها» می‌نامیدند و در این هنگام به لایروبی و پاکسازی چشمه‌ها، نهرها و کاریزها می‌پرداخته‌اند و حتی بر آنها عطر و گلاب می‌پاشیده‌اند. بیستم اسفند را روز گلدان» می‌دانستند و به این مناسبت به کاشت گل‌ها و گیاهان و درختکاری روی می‌آورده‌اند. در بیست‌وششم اسفند یاد و نام پیشینیان از دنیا رفته خود را گرامی می‌داشتند. در شب آخرین چهارشنبه سال، همه ناپاکی‌ها را از خانه، باغ و گذرها می‌زدوده و آنها را آتش می‌زده‌اند و حتی خود نیز بگونه‌ای نمادین و برای پاکیزه شدن از همه بدی‌ها و کدورت‌ها، از بالای آتش‌ها می‌گذشته‌اند.

در آخرین روز زمستان، در جشنی به نام «اوشیدَر»، دختری آراسته را سواربر شتری زیبا و آذین شده به کنار آب‌های فرخنده و گرامی دریاچه هامون می‌بردند تا مراسم نمادین باروری و زایش سوشیانت (موعود نجات‌بخش ایرانی) را با سرود و شادمانی برگزار کنند. و در آخرین شب سال، چراغی به نشانه روشنایی و فروغمندی و پایندگی همیشگی خانه و کاشانه و میهن خود، در درون هر خانه، و آتشی نیز بر فراز بام‌ها برمی‌افروخته‌اند.


اینک، بامداد «نوروز خجسته پی» فرا می‌رسد. نخستین روز بهار و روز زایش زمین؛ روز تولد طبیعت، شکوفایی گل‌ها و نغمه‌های پرندگان؛ فرخنده‌ترین روز و جشن ایرانیان؛ جشنی که همه آیین‌های اسفندی پیش‌درآمد آن بود.

مهمترین ویژگی نوروز در همبستگی و همزیستی همه مردمان است. مردمانی که با گرد آمدن بر کنار یکدیگر، شادی خود را با هم تقسیم می‌کنند. با بوسیدن روی یکدیگر، از کدورت‌ها دوری می‌جویند. و با دیدار از بزرگسالان، سپاس و قدرشناسی خود را تقدیم آنان می‌کنند. بزرگسالانی که به کودکان مشتاق، تخم‌مرغی ارزانی می‌دارند که نماد گیتی و زمین است. مادربزرگانی که ظرفی از سبزه‌های تازه‌پرورانده خود را به فرزندان پیشکش می‌کنند و جوانانی که چه دلبستگی ژرفی به سبزه‌ای دارند که از دستان مادربزرگ خود برگرفته‌اند. سبزه‌ای که مادربزرگ در سراسر اسفندماه، همچو فرزندی نازنین پرستاری‌اش می‌کرد. بر بالای آن رواندازی می‌گسترد و چندین بار در روز بر آن آب می‌پاشید. بارها آنرا جابجا می‌کرد تا همواره در پرتو نور خورشید باشد. هر روز، بارها آنرا تماشا می‌کرد تا سر زدن «نخستین جوانه»‌های آنرا ببیند و به همه خبر بدهد.


بر سفره «هفت‌سین» نوروزی ایرانیان، می‌توان آب را دید و آینه را، می‌توان اسپندی را برافروخت و اخگر کوچک «نوکچه‌ای» (شمعی) را، می‌توان نانی را خورد و پنیر و سبزی‌ای را، می‌توان سیب و سنبلی را بویید و عطر گلاب را، می‌توان سمنویی را چشید و کتابی را خواند. آیین‌های کهن ایرانیان و سفره هفت‌سین آنان برای یک زندگانی نیک و خرم، و برای جامعه‌ای که خواهان احترام متقابل همه ملت‌ها به یکدیگر است، برای ملتی که نیاکان او از دیرباز چنین نیایش می‌کرده‌اند که «بادا گفتار آرام بر جهان؛ بادا کامروایی بر جهان، بادا آبادانی بر جهان» چه چیزی کم دارد؟
ما ایرانیان، ضمن احترام به باورها و آیین‌های همه مردم جهان، از هر نژاد و تبار و دین و ملیت، آرزو داریم بتوانیم نوروز و آیین‌های پیوسته به آنرا به شادی و خرمی برگزار کنیم و دیگران را نیز در شادی خود سهیم سازیم.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/٢٢
 
.: نظرات () :.


آیین گلریزان به روایت تاریخ





در اصل پهلوانی، رادی و بخشندگی همان گلریزان است، که خاستگاه این بخشندگی طبیعت و بهار بوده، چرا که بهار و طبیعت هرچه دارد به امر...
آیین سنتی " گلریزان " در اصل براساس یک سنت دیرینه رسم پهلوانی‌ در ایران آغاز شد و سرآغازی برای فتوت مردان نیک ضمیر بوده است. عنصرالمعالی در کتاب خویش ویژگی‌های جوانمردی را اول "خرد" ، دوم "راستی" و سوم "مردمی" بر می‌شمارد و آنها را از نشانه‌های رادمنشی و جوانمردی و عیاری می‌داند. همچنین در کتاب "مینوی خرد" برای جوانمردی سه اصل خرد، درستی و رادی به عنوان ویژگی‌های بارز یاد شده است .

"عبدالرزاق کاشانی" در کتاب فتوت‌نامه نیز جوانمرد را انسانی آزاده و نیک‌سرشت می‌داند. وی معتقد بود، برای رسیدن به کسوت جوانمرد باید راه‌های دشواری را طی کرد تا بر دیو نفس فائق و پیروز شد. برای رسیدن به کسوت جوانمردی در نزد ایرانیان سه اصل مهم "شریعت"، "طریقت" و "حقیقت" طی می‌شود، تا جوانمردی و بخشندگی پا گیرد. در اصل پهلوانی، رادی و بخشندگی همان گلریزان است، که خاستگاه این بخشندگی طبیعت و بهار بوده، چرا که بهار و طبیعت هرچه دارد به امر خداوندگار به زمین می‌بخشد تا حیاتی دوباره یابد و فردوسی رادی و درستی را شکل‌شناسی پهلوانان اساطیری خود می‌داند که
همه مردمی باید آیین تو/ همه رادی و راستی دین تو

ایرانیان از دیر باز براساس تکریم و نوع دوستی خود همواره بر آیین گلریزان همت گماشته‌اند و این آیین را شکرانه نعمت خدادادی خویش می‌دانند که مانند ابر بهاری طراوات زیستن دوباره بر مستمند و نیازمند روا می‌دارند آن گونه که "وقت گلشن، خوش که گلریزان ابر رحمت است".

این سنت ایرانیان در رادی و رادمنشی و پهلوانی همواره یک افتخار بوده و بسیاری از شرق‌شناسان از این امر به نیکی یاد می‌کنند به گونه‌ای که پروفسور "مانوئل کوربن" محقق دیرینه‌شناس و مردم‌شناس برجسته غربی آن را نمادی از زیباترین حرکت‌های بشری در طول تاریخ می‌داند که فقط مختص ایرانیان بوده است. وی، در کتاب خود به صراحت یاد می‌کند که در ایران مردانی قابل احترام برای برداشتن موانع ‌از پیش‌ پای دیگران هرچه در توان خود داشته را به دیگران بدون هیچ منتی می‌بخشیدند. آیین گلریزان بخشی از تاریخ بزرگ ایرانیان است و برخی از مورخان ثبت این سنت را از زمان حمله مغول عنوان کرده‌اند، که در "باشتین" خراسان عیارانی برای کمک به نیازمندان، در سردابه‌ شالی قرمز پهن کردند و آنان که زور بازو و توان مالی داشته، قدم پیش نهاده و هرچه داشتند برای کمک رو کردند.

ذکر پهلوانان در آیین گلریزان گرفتن دست مستمندان و اقتدا به حضرت علی‌بن ابی طالب(ع) نخستین امام شیعیان بوده و صاحب زنگ نیز در این آیین، پهلوانان و جوانمردان را به گلریزان فرا می‌خوانده است. مهمترین آثار تاریخی به جای مانده از آیین معنوی و سنتی گلریزان در ایران بنای تاریخی "سی و سه پل" است، که در آن هنگام شاه عباس برای ساخت این بنا، از مردم استمداد کرد و آیین گلریزان برپا شد. مردم نیز به پهلوانان مهرگستر القاب "راد آیین"، "زاد مهر" ،"گلریز" و "رادی" نسبت می‌دادند و بین پهلوانان و عیاران نیز برگزاری آیین گلریزان و کمک به مستمندان نشانه‌ای از پیش کسوتی و مرشدی و صاحب زنگی بوده است.

هنگامی که جوانمردان و رادان وارد گود می‌شدند، مرشد و صاحب زنگ با نواختن صدای زنگ از آنان "رخصت" می‌طلبید و پهلوانان خطاب به پیر میدان‌دار گود از او می‌خواستند تا برای کسی که ناتوان است، گلریزی کند و فریاد "اگر ناتوانی بگو یا علی (ع)، اگر خسته جانی بگو یا علی (ع)" بلند می‌شد.

در پس زمان، گلریزان از گود زورخانه‌ها به خانه‌ها کشیده شد به گونه‌ای که زنان نیز در این سنت حسنه حضور یافته و حتی برای انداختن سفره نذر ابوالفضل(ع) که با نذری‌های زنان گسترده می‌شد، نوعی گلریزان کوچک برپا می‌داشتند.
اکنون با گذر زمان آیین سنتی گلریزان و رادی در ایران جلوه‌ای با شکوه‌تر به‌ خویش گرفته و مردان و زنان توانمند و جوانمرد برای آزادی زندانیان غیر عمد در بند، گلریزی می‌کنند.

گلریزان به معنای رایج اجتماعی آن زاییده فرهنگ فتوت و پهلوانی مبتنی بر الگوهایی همچون "پوریای ولی" است که با تعمیم ریختن گل بر سر پهلوانان به گرد آوری کمک برای افراد گرفتار و دربند گسترش معنا یافته است. گلریزان به واقع ریختن و ایجاد گل زندگی و امید در چله سرما رنج و سختی و گرفتاری است که با ریختن گلی از شاخسار زندگی خود باغ بقا و بهار وصل را به خانواده‌های در رنج هدیه می‌کنند. این مفهوم که تجلی اجرایی دستور دینی "انفاق" است ساز و کار حمایتی متناسب با فضای اجتماعی و فرهنگی زندگی گذشته ایرانیان و نهادهای اجتماعی موجود آن دوره بوده است.

زورخانه در فرهنگ ایرانی اسلامی نه فقط محل پرورش جسم که فضایی برای تهذیب نفس و همچنین امکان و مجالی برای مراودات اجتماعی و شکل‌گیری رفتارهای گروهی همچون گلریزان بوده است. گلریزان اما رواج گذشته را ندارد و تحت تأثیر شرایط گذار اجتماعی، افزایش جمعیت و شهرنشیی و کاهش ارتباطات مبتنی بر محله‌ها باعث افت و به محاق افتادن گلریزان شده است. از آثار مهم برپایی جشن گلریزان همزیست‌گرایی و همدلی در جامعه است که چنانچه فردی از افراد جامعه بنا به دلایل غیر عمد و سهوی دچار گرفتاری شد، جامعه برای نجات او همراه و همدل باشد.

از منظر روانشناسی اجتماعی یکی از مهمترین نیازهای اجتماع احساس خوب داشتن نسبت به یکدیگر است و در یک معنای وسیع‌تر نوع دوستی و انسان‌دوستی نیاز اساسی جامعه است. گلریزان سنت حسنه‌ای است که سمبل و نماد نوع‌دوستی انسان‌ها است و تقویت آن می‌تواند در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی اثر گذارد. تاثیر اقتصادی گلریزان یکی از مهمترین دستاوردهای این حرکت انسانی است که کمک‌های مردم در فعالیتی به کار گرفته می‌شود که هم دستاورد معنوی دارد و هم مشکلی را از کسی برطرف می‌سازد.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/٢٢
 
.: نظرات () :.


شادمانی همراه با آرزوی شادی سیزده بدر

سیزدهمین روز از ماه فروردین تیر یا تشتر نام دارد.ایزد تیر یا تشتر که در اوستا یشتی هم به آن نام وجود دارد، ایزد باران است.
در باور پیشینیان پیش از اشوزرتشت، برای این‌که ایزد باران در سال جدید پیروز شود و دیو خشکسالی نابود گردد باید مردمان در نیایش روز تیر، از این ایزد یاد کنند و از او درخواست باریدن باران داشته باشد.
در اسطوره‌های ایرانی، این ایزد همواره به صورت اسبی سفید با دیو خشکسالی که «اپوش» نام دارد، در جنگ و مبارزه است و اگر ایزد تیر پیروز شود، باران می‌بارد و چشمه‌ها می‌جوشند و رودها روان می گردند و سرسبزی را به ارمغان می‌آورند.
در ایران باستان پس از برگزاری مراسم نوروز، هنگامی که سبزه از زمین می‌رویید و گندم و حبوبات سبز می‌گشتند، در روز سیزدهم که به ایزد باران تعلق داشت مردم به دشت و صحرا و کنار جویبارها می‌رفتند و به شادی و پایکوبی می‌پرداختند و آرزوی بارش باران را از خداوند می‌کردند.
اکنون هم زرتشتیان از بامداد روز تشتر ایزد و فروردین‌ماه، سفره نوروزی را بر می‌چینند، خوردنی‌ها، مقداری آجیل، شیرینی‌های باقیمانده از نوروز و شِشه یا سبزه‌های موجود در سفره را با خود برمی‌دارند و به دشت و صحرا و کنار چشمه‌ها یا آب‌های روان می‌روند.
زرتشتیان سبزه خود را در کنار جویبارها به آب روان می‌سپارند و آرزو می‌کنند که سالی پربرکت و خرم داشته باشند. آنان تا پسین آن روز را در بیرون خانه به سر می‌برند و در دامن طبیعت و میان سبزه و صحرا به شادمانی می‌پردازند.
برگرفته از کتاب از نوروز تا نوروز-انتشارات فروهر



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱۳
 
.: نظرات () :.


سیزده بدر

شور بلبل میدهد یادم که مستــــــــــــی پیشه کن

عکس گل در آب می گوید که می در شیشه کن

تنها افسانه ها واساطیری وجود دارند که سیزده را نحس وبدخاطره ذکرکرده اند .روز سیزده فروردین روزتیر ایزد می باشد که در تیر ماه جشن تیرگان است.

تیر یا تشتربه معنی

تیشتر:
در کتاب “دانشنامه‌ی مزدیسنا” در رابطه با واژه “تشتر” (تیشتر، تیر) آمده است:

“در فرهنگ‌ها و اوستا و متون پهلوی به معانی چندی آمده است، ولی منظور اصلی همان ایزد تیر و تشتر است که در پهلوی “تیشتر” و در اوستا  “تیشتریه” آمده و یشت هشتم یا “تشتر یشت” اوستا که معمولا “تیریشت” گویند به او منسوب است.

چهارمین ماه سال و سیزدهمین روز هر ماه را به نام ایزد تیشتر، تیرماه و تیر روز گویند.”

همچنین تیشتر نام ایزد باران و نام ستاره‌باران‌زا را بر خود دارد. نام‌های دیگر ستاره باران‌زای مذکور، “شعرای یمانی” و “سیریوس” است.

این اعتقاد نیز در مورد تیشتر وجود دارد که: هرگاه تیشتر از آسمان سر بزند و بدرخشد مژده ریزش باران می‌دهد.

در بندهش تیشتر پدید آورنده آغازین باران، دریاها و دریاچه‌هاست.

 در فرهنگ دهخدا آمده است: ” تشتر در فرهنگ‌ها به معنی فرشته باران ضبط شده و بسا او را با میکاییل تطبیق کرده‌اند. لابد به مناسبت آنکه تشتر فرشته باران و بالنتیجه ایزد ارزاق است و میکاییل هم فرشته روزی است.”

برخی از کارشناسان نیز تشتر را با تیر(عطارد) یکی دانسته‌اند ولی معلوم نیست که تشتر و تیر هر دو دارای یک ریشه لغوی باشند، اگرچه “تیشتریه” اوستایی در پارسی “تیر” گفته می‌شود. در این مورد به فرهنگ دهخدا که رجوع کنیم در می‌یابیم:

“…در بندهش فصل پنج آمده که سبعه سیاره با سبعه ثابته در جنگ و ستیز است، “تیر (عطارد) بر ضد تشتر …”

 تیر:
در فرهنگ دهخدا آمده است:

“نام ستاره عطارد است او را دبیر فلک خوانند و گویند مربی علما و مشایخ و قضاوت و ارباب قلم باشد. (برهان)

ستاره‌ای است که جایش بر فلک دوم است و آن را دبیر فلک گویند. چه آن ستاره‌ علما و مشایخ و قضاوت است و به تازیش عطارد نامند. (فرهنگ جهانگیری)(از شرفنامه منیری).

تیر نام فرشته‌ای است که بر ستوران موکل است و تدبیر و مصالحی که در روز تیر از ماه تیر واقع شود به او تعلق دارد .(برهان ) (از فرهنگ جهانگیری) (از فرهنگ رشیدی) (از انجمن آرا) (از آنندراج) (از ناظم الاطبا)

به این معنی در اوستا “تیشتریه” و در پهلوی “تیشتر” … که به ستاره یمانی و یکی از ایزدان اطلاق شده فرشته مزبور نگهبان باران است و به کوشش او زمین پاک از باران بهره‌مند گردد و کشتزارها سیراب شود.

 در پهلوی علاوه بر تیشتر، تیر هم آمده است… و این کلمه را با تیر به معنی سهم عربی نباید اشتباه کرد.”




کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱٢
 
.: نظرات () :.


جشن آبانگان

جشن آبانگان جشنی در گرامیداشت ستاره‌ی روان و رود پهناور

 

آبانگان جشنى است ملى و سنتى که روز آبان روز مطابق است با ده آبان در گاهشمار قدیم و 4 آبان در گاهشمار جدید که نام فرشته نگهبان آب را با خود دارد .

در فلسفه پیدایش این جشن داستانى اسطوره اى نقل مى کنند که مانند دیگر اساطیر کهن به تاریخ دور ایرانیان بازمى گردد. درباره پیدایش جشن آبانگان روایت است که در پى جنگ هاى طولانى بین ایران و توران، افراسیاب تورانى دستور داد تا کاریزها و نهرها را ویران کنند. پس از پایان جنگ، پسر طهماسب که «زو» نام داشت، دستور داد تا کاریزها و نهرها را لایروبى کنند و پس از لایروبى آب در کاریزها روان گردید. ایرانیان آمدن آب را جشن گرفتند و همین جشن بود که به عنوان پاسداشت فرشته نگاهبان آب هاى بى آلایش در تاریخ ماندگار شد...

در روایت دیگرى آمده است که پس از هشت سال خشکسالى در ماه آبان باران آغاز به باریدن کرد و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد. ایرانیان در این روز همانند سایر جشن ها به آدریان ها مى روند و پس از آن براى گرامیداشت مقام فرشته آب ها ناهید، به کنار جوى ها و نهرها و قنات ها رفته و با خواندن دعا، اهورا مزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را کرده و پس از آن به شادى مى پردازند. جالب اینجا است که مى گویند اگر در این روز باران ببارد، آبانگان به مردان تعلق گرفته و مردان تن و جان خویش را به آب مى سپارند و اگر بارانى نبارد، آبانگان زنان است و زنان آب تنى مى کنند.

ایرانیان این روز را جشن گرفته و آیینهای ویژه ای را برگزار می کنند. آب در آیین قدیم ایرانی از عناصر مقدس است و به همین دلیل در این روز ایرانیان تلاش می کردند آب را به عنوان لازمه حیات گرامی بدارند و از آلودن و بی احترامی به آن بپرهیزند و این کار را در طول سال با خود به همراه داشته باشند.

«جشن آبانگان» جشنی است در گرامیداشت ستاره­ی روان (سیاره) درخشان «اَنَهیتَه / آناهید (زهره» و رود پهناور و خروشان «اردوی / آمو (آمودریا» بر پا می شود.

اَردوی سوره اَناهیتا  ایزد‌بانویی ایرانی بسیار برجسته­ای است که نقش مهمی در آیین­های ایرانی دارد و پیشینه­ ی ستایش و بزرگداشت این ایزد بانو در فرهنگ ایرانی به دوره­ های پیش از زرتشتی در تاریخی ایران می­رسد.

بخش بزرگی در کتاب اوستا به نام آبان یشت) یشت پنجم) که یکی از باستانی­ترین ِیشت­ها می­باشد به این ایزد بانو اختصاص دارد، در این یشت، او زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و اندامی برازنده، کمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره­ ی هشت گوش بر سر، کفش­هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. اَناهید گردونه ­ای دارد با چهار اسب سفید، اسب­های گردونه­ ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند.

او در بلندترین طبقه­ ی آسمان جای گزیده است و بر کرانه­ ی هر دریاچه­ ای، خانه­ ای آراسته، با سد پنجره­ ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می­باراند.

نیایشگاه ­های آناهیتا معمولا در کنار رودها برپا می­شده و زیارتگاه ­هایی که امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در کنار آن­ها آبی جاری است، می­توانند بقایای آن نیایشگاه­ ها باشند.برخی حتی سفره­ های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده­ ی آیین­های مربوط به آناهیتا می­دانند.

آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه ­ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه ­ی بابلی، به شمار میرود.

واژه­ی «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریت «آپه»  و در فارسی هخامنشی «آپی» می­باشد.

این آخشیج (عنصر) همانند آخشیج­های اصلی دیگر چون آتش و خاک و هوا در آیین­های ایرانیان باستان مقدس است و آلودن آن گناهی بس بزرگ است. برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است. به گواهی اوستا و نامه­ های دینی پهلوی، ایرانیان آخشیج­های چهارگانه را که پایه ی نخستین زندگی است، می­ستودند.

در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه­ ها، فرشته­ ی آب را نیایش می­کنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) می­شمردند و هیچ­گاه آن­را آلوده نمی­کردند و آبی را که اوصاف سه­گانه­ اش (رنگ - بو – مزه) دگرگون می­شد برای آشامیدن و شستشو به­ کار نمی­بردند.

«هرودوت» می­آورد:

ایرانیان در میان آب ادرار نمی­کنند، آب دهان و بینی در آن نمی­ اندازند و در آن دست و روی نمیشوین

«استرابون» جغرافیدان یونانی نیز می­ آورد

ایرانیان در آب روان، خود را شستشو نمی­دهند و در آن لاشه، مردار و آن­چه که نا پاک است نمی­ اندازند

 



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱٢
 
.: نظرات () :.


سالگرد 3750 سالگی پیامبری اشو زرتشت خحسته باد
متن سحنرانی سپهری در جشن 6 فروردین 91 تهران    


      مهران سپهری - امسال 1391 شمسی مقارن با سال 3750 دینی زرتشتیان است و در سراسر جهان 3750 سال پیامبری زرتشت را جشن میگیرند. در جهانی که قدمت شهرها و آثار باستانی تنها به چند صد سال می­رسد و میراث ادبیات دینی بسیاری کشورها در هزاره اول است

ایران کشوری غنی از میراث فرهنگی و اجتماعی چندین هزار ساله است. اهمیت سالگرد سال 3750 زرتشت، نه تنها به دلیل عدد سره و بزرگ 3750 است، بلکه نمودار قدمت و پیشینه چند هزار ساله دین و آیینی است که در عین باستانی بودن هنوز هم بسیار زنده و پایدار و در عین حال مرتبط با تمامی زمان­ها و ملت­هااست. گاته­های اشو زرتشت که از 3750 سال پیش دست­نخورده و اصیل باقی مانده است حاکی از تمدنی است که شاید صدها سال بعد بشر بتواند تمامی آن را درک نماید. آیا معجزه یک پیامبر بیش از این می­تواند باشد؟ سندی 3750 ساله با محتوای یکپارچه و والای دینی، فرهنگی، اجتماعی، روحانی،آموزشی، و انسانی که نه تنها متعلق به ایران و زرتشتیان است بلکه میراث و افتخار بشریت است. این سالگرد 3750 زرتشت، جشنی بسیار شایسته و خجسته است.

در حالی که مبدا برخی از تاریخ­های متداول زایش و یا مهاجرت پیامبر است، آغاز تقویم زرتشتی از طلوع پیام زرتشت و یا در واقع اندیشه­نیک و ژرف اشو زرتشت از خشترای اهورامزدا هستی­بخش بزرگ دانا است (گاته­ها هات 28 بند 3). با تلاش پژوهشگران و باستان­شناسان، گوهرهای والای گفتار اشو زرتشت از زیر خاکسترهای زمانه درست و شفاف بیرون آمده و نیز مبدا مدنی و تاریخی آن روشن­تر گشته است. دیگر نباید با نا­آگاهی حدس زد که زمان زرتشت 600 سال تا 6000 سال قبل از میلاد مسیح بوده است. بلکه با ضریب اطمینان بالا، این زمان را می­توان به حدود 14 تا 18 قرن پیش از مسیح تقریب نمود. با محاسبات علمی و نجومی دانشمند ایرانی ذبیح بهروز، چند دهه است که روز 6 فروردین زادروز و سالگرد پیامبری زرتشت پذیرفته شده و تاریخی که اکنون 3750 آن­را رقم میزنیم در تقویم­های زرتشتی درج می­شود. این تاریخ شروع پیامبری زرتشت توسط روانشاد موبد موبدان رستم شهزادی، اخیرا انجمن موبدان و موبدزادگان، بسیاری از ارگان­های زرتشتی و دانشگاهی در غرب پذیرفته و ترویج داده شده است.   

زمان ظهور زرتشت، با همهٔ پژوهش‌های دانشمندان قدیم و جدید، هنوز هم در پردهٔ ابهام است. دربارهٔ زمان و مکان زندگانی زرتشت آنقدر تحقیق و بحث و گفت‌و‌گو شده‌است که حتا اشاره به رئوس آن مطالب، کتاب بزرگی را فراهم می‌کند. البته این موضوع منحصر به زمان زندگی اشو زرتشت نیست. تولد عیسی مسیح در روز 25 دسامبر (4 دی) کریسمس جهانی شده است. در صورتی­که در کتاب مقدس انجیل، زمان تولد مسیح را آغاز بهار می­گوید. در مورد وقایع دینی که شواهد واقعیت آن نیز در دست است، مانند توفان نوح، حتی تاریخ تقریبی نیز در دست نیست.  البته در مورد تاریخ زرتشت، تلاش مغرضانه برخی از نویسندگان غربی در عقب بردن این زمان، وانمود بر تاخر زرتشت بر موسی و قدمت یهودیت بر زمان زرتشت به­عنوان اولین دین توحیدی جهان بوده است. منابع معتبر موجود که بیش از 50 منبع در این تحقیق استفاده شده) زمان زرتشت را از 600 تا 6000 سال پیش از میلاد ذکر می­کنند.  حتی نوشتارهای ناآگاهانه در دست است که وجود واقعی و واحد زرتشت را، تنها به عنوان اسطوره نمادی و تصوری، انکار می­کنند.

اودوکسوس کنیدوسی که هم زمان با افلاطون بوده‌است، زمان ظهور زرتشت را ۶۰۰۰ سال قبل از افلاطون می‌داند. بیشتر پژوهشگران طرفدار تاریخ سنتی، زمان زرتشت را سده پنجم تا ششم پیش از میلاد در نظر گرفته‌اند. در کتاب بندهشن آمده‌است که زرتشت در سال ۲۵۸ سال پیش از انقراض شاهنشاهی هخامنشی به بعثت رسید. اما در ارداویرافنامه، بعثت زرتشت ۳۰۰ سال پیش از حمله اسکندر ذکر می‌شود و بنابراین، چون اسکندر ۳۳۰ پیش از میلاد به ایران حمله کرده‌است، تاریخ تولد زرتشت در حدود ۶۶۰ پیش از میلاد خواهد شد. همچنین بعضی از محققان دیگر از شباهت اسمی استفاده کرده، گشتاسپ پدر داریوش هخامنشی را با کی گشتاسپ شاه کیانی یکی دانسته‌اند، در نتیجه زمان زرتشت را حدود ۵ سده پیش از میلاد در نظر گرفته‌اند. شواهد و شرح زندگی زرتشت در سه نَسک (بخش) از ۲۱ نَسک اوستا به نام‌های سپند، چهرداد و وشتاسپ ساست آمده بوده‌است. ولی اصل متن اوستایی و ترجمهٔ پهلوی این بخش‌ها در دست نیست. اما خلاصهٔ مطالب آنها در کتاب هشتم دینکرد نقل شده‌است.

شواهد پراکنده

تعیین زمان زرتشت از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. مورخان کهن مانند سویداس به دو زرتشت اشاره داشته اند و تنی چند از محققان معاصر نیز تعدد زرتشتها را پذیرفته اند. کتابهای زرتشت و جهان غرب و تاریخ مطالعات دینهای ایرانی  بر این باورند که در ۶۰۰ قبل از میلاد زرتشتی ظهور کرده که او را به نام زرتشت منجم میشناختند. مانویها و پاره ای از اشعار به همزمانی زرتشت و دارا اشاره دارند. ابوریحان بیرونی کلیدی در اختیار ما گذاشته است: نام این زرتشت که به شهر حران آمد و شد داشت: وارتوش بود. او زرتشتی در زمان هخامنشیان به شمار میرفت. وارتوش آموزگار ایلیوس مغ بود (کتاب الموالید). وارتوش در دوره هخامنشی شعبه ای از مزدیسنا را ارایه میدهد که بیشتر شبیه مزداپرستی پیش از زرتشت و گویا برپایه تثلیث اهورا-میترا-آناهیتا بود. وجود زرتشت هخامنشی با توجه به انبوهی از اسناد و مدارک غیرقابل انکار است اما او بیگمان سپیتمان نیست.

جای شگفتی دارد که در سراسر اوستا کوچکترین اشاره‌ای به زمان‌ها در پیوند با زرتشت نشده است، همانگونه که کمترین اشاره‌ای به هخامنشیان و خاندان زال و رستم در آن وجود ندارد. در متون و کتیبه‌های هخامنشی نیز هیچ یادکردی از زرتشت و اوستا به دیده نمی‌آید. اختلاف‌نظرها در این زمینه بین نویسندگان گوناگون ایرانی بسیار کمتر از نویسندگان یونانی و رومی بوده است که تفاوت‌نظرهایی هزاران ساله با یکدیگر دارند. در بخش بزرگی از منابع ایرانی اختلاف با یکدیگر دیده نمی‌شود. در باورهای ایرانی، زمان زرتشت، زمان پایان هزاره نهم و آغاز هزاره دهم دانسته شده است و بسیاری از باورها و حتی رویدادهای تاریخی با توجه به این هزاره‌ها شکل گرفته است. باور به نادرستی زمان سنتی زرتشت، به معنای نادرستی تمامی داده‌های مبتنی بر هزاره‌ها نیز هست.

پیگیری زمان زرتشت بر پایه گزارش‌های ایرانی، بیشتر متکی است بر متن‌های پهلوی: «ویـچـیـتَـکی‌‌های زاد سْـپَـرَم/ زات سْـپَـرَم/ گزیده‌های زادسپرم» (مهم‌ترین اثر)، «دینکرد» (کتاب هفتم)، «ارداویراف نامه» و «بندهش»؛ همچنین متن‌های فارسی و عربی «آثارالباقیه» و «قانون مسعودی» از ابوریحان بیرونی، «تاریخ پیامبران و شاهان» («سنی ملوک الارض و الانبیا») از حمزه اصفهانی، «مروج‌الذهب» و «التنبیه ‌و الاشراف» از ابوالحسن مسعودی، «الملل و النحل» از شهرستانی، «العبر» از ابن خلدون به نقل از مسعودی و «مجمل‌التواریخ و القصص» از نویسنده‌ای ناشناس. در تاریخ بیهق نوشتۀ ابوالحسن علی ابن بیهقی که در سال 1168 میلادی به پایان رسیده و پر از جُستارهای پژوهش‌پذیری در بارۀ این شهر خراسان است، یادی از روزگار زرتشت نیز شده است.

ویژگی‌های ممتاز و دقیق منابع ایرانی و شواهد پرشمار دیگر، نشان می‌دهد که «ایرانیان نه تنها به تاریخ دلبستگی داشته‌اند، بلکه برای تاریخ‌گذاری صاحب ابزارهای دقیق گاهشماری بوده‌اند». این نکته آنگاه بهتر درک می‌شود که می‌بینیم گزارشی تاریخی از زمان متوکل عباسی در سال ۲۴۷ هجری قمری (۲۴۰ خورشیدی) و به هنگام فرمان متوکل برای قطع درخت سرو کاشمر که به دست زرتشت و گشتاسپ کاشته شده بود، سن کاشت درخت و زمان زرتشت و گشتاسپ را بدون حتی یک سال اشتباه ثبت می‌کند. تاریخ داده شده، یعنی ۱۴۵۰ سال پیش از آن زمان، دقیقاً با زمان دین‌پذیری گشتاسپ برابر است.

در روستای کاشمر نزدیک ترشیز در قوهستان سرو غول‌اسایی جای داشت. بر شاخ‌وبرگ‌های آن پرنده‌های بی‌شماری آشیانه داشته‌اند و ده‌هزار گوسفند می‌توانسته‌‌اند زیر سایه‌اش بخوابند. این سرو به دستور زرتشت و به دست گشتاسپ (به مناسبت پذیرش دین بهی) کاشته شد. زرتشت پیش‌بینی کرده که اگر چشم شاهی به ریشۀ این سرو بیفتد، به زودی خواهد مرد. آوازۀ این سرو به گوش خلیفه المتوکل رسید. وی در سال 846/ 847 (232 هجری) دستور داد که آن را بیندازند. سرو کاشمر در آن هنگام 1405‌ساله بود. هرچند زرتشتی‌های نیشاپور پیش‌نهاد کردند 50000 دینار به خلیفه بپردازند تا وی از این رای خود برگردد، فرمان امیر مؤمنان به انجام رسید. سرو را تکه تکه کردند، پاره‌های شاخه‌هایش را به هم بستند و همه‌اش را بار 1300 شتر کردند و  راهی بغداد نمودند، چون خلیفه می‌خواست چوب آن را در ساختمان کاخ تازه‌اش «الجعفری» به کار برد. شب پیش از رسیدن چوب‌ها به امیر مؤمنان (11 دسامبر 861= 4 شوال 247 هجری) بود که وی به دست پسرش (المنتصر) کشته شد. چنین بود که پیش‌گویی درست درآمد.

اما سال دین‌پذیری گشتاسپ بر پایه متن‌ پهلوی «بندهش»، بخش بیست و دوم؛ «آثارالباقیه»، فصل سوم، ششم و هشتم؛ «تاریخ پیامبران و شاهان»، باب یکم، فصل یکم و سوم؛ «مروج‌الذهب»؛ «العبر»، بخش یکم، فصل سوم؛ و گزارش‌های بسیار دیگری که زمان زرتشت را به ۲۵۸ سال پیش از غلبه اسکندر منسوب می‌دارند، برگرفته شده است. در برخی از این منابع (مانند آثارالباقیه و تاریخ پیامبران و شاهان) به صراحت به زمان دین‌پذیری گشتاسپ اشاره شده و در برخی بدون اشاره به گشتاسپ یا رویداد خاص دیگری، آنرا زمان زرتشت دانسته‌اند. سال غلبه اسکندر به عنوان نقطه شاخص تمامی اندازه‌گیری‌ها، برابر است با سال ۱۲۵۳ ایرانی که با سال ۳۳۱ میلادی آغاز و با سال ۳۳۰  میلادی پایان می‌یابد. مبدأ گاهشماری اسکندری یا سلوکی در سکه‌ها و اسناد اشکانی و دیگر منابع ایرانی برابر است با یکم اکتبر سال ۳۱۲ میلادی و در میان منابع نجومی بابلی برابر است با سوم آوریل سال ۳۱۱ میلادی.

روز و ماه زایش زرتشت بر پایه متن پهلوی «گزیده‌های زادسپرم» فصل بیستم، بند یکم، و مقایسه آن با فصل بیست و یکم، بند یکم، و نیز فصل بیست و پنجم، بند پنجم داده شده است. انتساب زادروز زرتشت به آخرین روز سال و هنگام اعتدال بهاری و روز پیش از نوروز، قابل مقایسه نمادین است با داده‌های آثار نجومی ایرانی که زرتشت را موضع گاهشماری مبتنی بر مبدأ اعتدال بهاری و کبیسه‌گیری اصلاحی آن می‌دانند. سال زایش زرتشت بر پایه متن‌های پهلوی «گزیده‌های زادسپرم» فصل بیستم، بند یکم؛ کتاب هفتم «دینکرد»، بخش سوم، فصل «همپرسگی با بهمن»، بند یکم؛ «الملل و النحل» بخش یکم، فصل سوم؛ و دیگر روایت‌های مشهوری که زمان آغاز پیامبری زرتشت را در سن سی سالگی دانسته‌اند و با افزودن سی سال استخراج شده است.

هیچیک از منابع موجود به صراحت به سال زایش پیامبر اشاره نکرده‌اند و تنها از طریق محاسبه داده‌های ثانوی قابل استخراج است. زمان دین‌پذیری گشتاسپ، رویدادی مهم برای تاریخ‌نگاران گذشته و نیز نویسندگان دینی بوده و به فراوانی از آن در متن‌های گوناگون یاد شده است. احتمالاً به این دلیل که پادشاه و در نتیجه تمامی نظام سیاسی به دین و پیام زرتشت پس از سال‌ها گمنامی رسمیت و شهرت می‌بخشند و می‌توان گفت که این سال، زمان پیدایی عملی و رسمیت دین زرتشتی است.

چند دانشمند اخترشناس با محاسبات نجومی به تاریخهای ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ ساله رسیده اند. محاسبات پژوهشگران چنین است: ۸۶۰۰ قبل از میلاد (بهرام گور انکلسریا) ، ۶۳۱۲ قبل از میلاد (بهرام پاتاوالا) ، ۶۵۰۰ قبل از میلاد (اردشیر خبردار)، و... باهایکوکا نگارش تیریشت را پس از زرتشت و حدود ۵۳۰۰ قبل از میلاد برآورد کرده است. کتاب هفتم دینکرد میگوید زرتشت در سال ۵۶۷۰ آفرینش زاده شده و سندی مانوی زایش مانی (۲۱۶ میلادی) را در سال ۱۱۵۲۷ آفرینش میداند. با تفریق این دو تاریخ زایش زرتشت سال ۶۰۹۰ قبل از میلاد میرسد. از نظر زبانشناسی وداها را بعد از گاتها (و نه کل اوستا) میدانند و کهنترین سرودهای ودایی را نیز به ۷۰۰۰ سال قبل رسانده اند. بر اساس محاسبات نجومی تاریخ وداهای اولیه ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد (ژاکوبی) و ۶۰۰۰ ق .م (تیلاک) است. به نقل از برخی محققان سنسکریت زاده ی هند نیست و خواهرکوچک زبان اوستایی به شمار میرود. (جلالی نایینی).

یافته های ده هزارساله مانند جیرفت و غیره میتواند از تردیدهای ما بکاهد. اگرچه زمانی تردید در تاریخ ۶۰۰ قبل از میلاد (تاریخ سنتی) غیرممکن بود اما امروزه ما به آسانی زمان زرتشت را عقبتر برده ایم. چرا؟ چون یافته های تازه باستانشناسی ذهنیت ما را روشنتر کرده و دریافته ایم که تمدنهای ایرانی زودتر از دیگر نقاط دنیا بالیده اند. مری رستگاست میگوید تاریخ تمدن زودتر از آنچه که قبلن گفته میشده آغاز شده و بنابراین ۸۰۰۰ سال پیش دیگر عصر حجر نبوده. (کتاب «دیدی نو از دینی کهن» از فرهنگ مهر). طبق برخی متون پهلوی زادگاه زرتشت در شهر ری بوده و مطالعات تحقیقات باستانشناسی از قدمت ۸۰۰۰ ساله این شهر گواه است.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱٢
 
.: نظرات () :.


زاد روز اشو زرتشت و فرارسیدن سال 3750 ایرانی شادباد.

سیامک - زرتشت یک کیش نو به بازار نیاورد و خدا را بازنیافرید! از دیدگاه او آدمی هیچ نیازی به کیش یا میانجی یا دستوری برای رسیدن به خدا ندارد. آماج او تنها پیوند ساده‌ میان خِرد و دل آدمیان با هر باور، زبان و نژاد با آفریننده بود، که این پیوند تنها از راه اندیشه‌ی نیک، گفتار نیک و کردار نیک روی خواهد داد

همین سه نکته، روان هر آدمی را با هر باوری و دیدگاهی بسیار مهربان‌تر، استوارتر، آزادتر، آرامتر، آشتی جوتر و خوش خوتر می‌کند. همان خوی نیک که امروز پایه‌ی ساماندهی اندیشه‌ها و در پی آن مایه‌ی پدید آمدن مردم سالاری و پیشرفت در جهان شده است.

 

در فیلسُفه‌ی (فلسفه‌ی) او نیاز به زرتشتی شدن یا جایگزین کردن باور خود با زرتشت نیست، همه‌ی باورها ارجمند هستند و از دیدگاه او آزادی گزینش و زیبایی گوناگونی باورها در کنار هم، می‌تواند آدمیان را بارورتر و پویاتر ‌کند و مایه‌ی پیشرفت بیشتر آنان شود. از همین روی او هیچ‌گاه نیاز به برتر دانستن اندیشه یا راه خود نداشت.

او به جنگ و ستیز با ناگروَندگان (کافران) و دشمنانش نمی‌رود و آنان را کیفر نمی‌دهد؛ بر روی آنان چراغ روشن می‌کند.

 

یکتاپرستی از دید او یک اَبَر نیرو در بالا، که گاهی مهربان و گاهی خشمگین و یا آدمی را می‌ترساند، نیست؛ اُنکه (بلکه) یک نیروی مینوی در درون همه‌‌‌ی ما و همه‌ چیز پیرامون ما است. در این میان او تنها از آتش و آتشکده همچون نماد روشنایی و پاکی برای نزدیک شدن دل‌ها به خدا بهره گرفت. یونانیان از فیلسُفه‌ی زرتشت بسیار آموختند و سپس فیلسُفان (فیلسوفان) بزرگی در جهان از آن بهره گرفتند.

 

در آیین او بر برابری زن و مرد بسیار پافشاری شده است، که با پیشنه‌ی فرهنگ مردم سرزمینش پیوند نزدیک دارد.

زرتشت بر اندیشیدن بسیار پافشاری می‌کند و آدمیان را از پیروی کورکورانه و فرمانبرداری می‌پرهیزاند و می‌گوید: آنچه را می‌شنوید، نخست با خِرد همراه با روشن بینی و بی پیوَرزی (بدون تعصب) خوب بررسی کنید و سرانجام اگر دوست داشتید، آزادانه بپذیرید.

او جانوران را پَست نمی‌داند و بر پاسداشت نهاد (طبیعت) در کنار آبادانی بسیار پافشاری می‌کند. از همین روی رنگ سبز همیشه نماد زرتشت بوده است.

 

او به جهان خاکی به دید پَست نمی‌نگرد وآدمیان را به جشن و پایکوبی، که ریشه در فرهنگ پربار گذشته‌ی مردم سرزمینش دارد، فرامی‌خواند. در فیلسُفه‌ی زرتشت سوگواری جایی ندارد.

از دید او سرنوشت هرکس در دست خودش است، و چیزی از پیش برای کسی نوشته نشده است و هرکس رهایی بخش (ناجی) خودش است.

 

او آدمیان را از کُرپانی (قربانی)، پَتیست (نذر)، پناه‌بستن (دخیل بستن)، پیراگردی (طواف)... می‌پرهیزاند و تنها خِرد را برای یافتن و زبان دل را برای گفتگو با خدای درون نوید می‌هد.

 

گات‌ها، سراسر سخنان اَشو زرتشت کهن‌ترین و با ارزش‌ترین بخش اوستا است و پایه‌ی آیین مزدیسنا یا یکتاپرستی است. گات‌ها از هر گونه کژباوری، یاوه‌ها (خرافات) و سَمرادی‌ها (موهومات) به دور است.

 

آیین زادروز اشو زرتشت، ایوار (عصر) ششم فروردین هر سال در همه‌ی آدریان‌ها یا آتشکده‌ها در سراسر جهان برگزار میشود و برای همگان آزاد است.

 



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱٢
 
.: نظرات () :.


جشن سیزده بدر و مراسم های روز طبیعت


   منوچهر ارغوانی - سیزدهمین روز از هر ماهی در گاهنامه‌ی ایرانی تیر یا تیشتر نام دارد و روز سیزده ماه فروردین به جشن سیزده بد‌ر  و روز طبیعت نام گذاری شده است.

جشن سیزده فروردین ماه روز بسیار مبارک و فرخنده است. ایرانیان چون در مورد این روز آگاهی کمتری دارند آن روز را نحس می دانند و برای بیرون کردن نحسی از خانه و کاشانهً خود کنار جویبارها و سبزه ها می روند و به شادی می پردازند. تا کنون هیچ دانشمندی ذکر نکرده که سیزده نوروز نحس است. بلکه قریب به اتفاق روز سیزده نوروز را بسیار مسعود و فرخنده دانسته اند.

 

نخست باید به این موضوع توجه داشت که در فرهنگ ایرانی، هیچ یک از روزهای سال «نحس» و «بدیومن» یا «شوم» شمرده نشده، بلکه چنانچه می دانیم هر یک از روزهای هفته و ماه نام هایی زیبا و در ارتباط با یکی از مظاهر طبیعت یا ایزدان و امشاسپندان داشته و دارند،(نگاه کنید به نام روزهای ماه) و روز سیزدهم هر ماه خورشیدی در گاهشماری ایرانی نیز «تیر روز» نام دارد که از آن ِستاره ی تیشتر، ستاره ی باران آور می باشد و نیاکان فرهیخته ی ما از روی خجستگی، این روز را برای نخستین جشن تیرگان سال، انتخاب کرده اند.

 

نام گذاری این روز:

در سیزدهمین روز از تیر ماه، آرش کمانگیر، پهلوان ایرانی با پرتاب تیر، مرز میان ایران و توران را جدا کرد و در پی آن اشتی  مردمی را میان توران و ایران که سال ها در جنگ بودند پایدار ساخت. اون جشن تیرگان بود که آرش مرز رو مشخص کرد !  
 روز سیزده فروردین را روز درگذشت آرش کمانگیر و آشفتگی و پایان جهان نامیده اند که مردم برای رهایی از نحوست آن بیرون می رفتند.و به یادبود او ایرانیان جشن تیرگان را در ماه تیر برپا کردند و سیزدهمین روز از هر ماهی را تیر یا تیشتر نامیدند.

 

تِشتر یا تیر کیست؟

در میتخت‌های (اساطیر، Myths) ایرانی،  تِشتر یا تیر ایزد بانوی بارندگی است که در آسمان‌ها به ریخت اسپ سپیدی در رهروی است و هرگاه با دیوی به نام اَپوش بجنگد و برنده شود، سالی پر از سبزی و خرمی و باران در پیش است. از سویی گویند که جمشید شاه پیشدادی هم هر سال در روز سیزده نوروز در دشت سبز و خرم چادر بر پا می کرده و بارهمگانی می داده که سپس به گونه‌ی آیین درمی آید و از همین روی ایرانیان روز سیزدهم فروردین کنار سبزه‌ها، چشمه سارها و جویبارها می‌روند و به ویژه زنان که نماینده‌ی آناهیتا، ایزد بانوی آب هستند با نوازش سبزه‌ها و گره زدن آنان {داستان گره زدن سبزه در پایین آورده شده}، پشتیبانی خود را از ایزد بانوی باران نشان می‌دهند.

 

                         

برگزاری آیین جشن سیزده بدر:

نیاکان ما پس از دوازده روز جشن که یاد آور دوازده ماه سال است، روز سیزدهم را پایان جشن بزرگ نوروز می دانستند. امروزه هم هنوز روز سیزدهم فروردین همانند شب پایانی چهارشنبه سال جایگاه ویژه‌ای دارد. اگر با چهارشنبه ‌سوری به پیشواز نوروز می ‌رویم، با جشن سیزده بدر همراه با شادی به پادرهه/بدرهه (بدرقه) آن می ‌رویم.

 

آنان از بامداد روز سیزده فروردین سفره نوروزی را بر می چیدند و سبزه ها را با خود بر می داشتند و به دشت، بیابان و کشتزارها می بردند و به آب روان می سپردند که نشانه‌ی ‌پیشکشی دادن به ایزد بانوی آب ها است و با نیایش به درگاه اهورامزدا آرزوی بارش باران و سالی پر از فراوانی و شادی می کردند.

 

 

آنان در زمین تازه روییده و سرسبز و آکنده از انبوه گل و گیاهان بیابانی به شادی، ترانه سرایی، پایکوبی، بازی های گروهی، بادبادک پرانی، سوارکاری، هماورد جویی جوانان، آب پاشی و آب بازی می پرداختند و با گرد آوری سبزه از دشت و کوه به پختن آش و خوراکی های ویژه می پرداختند، که همه ریشه در فرهنگ زیبای ایرانی دارد و آن شاد کردن، خنداندن و آشتی و در پی آن فروریختن اندیشه های پلید و تیره است.

 

بخشی دیگر از آیین های زیبای سیزده بدر با سرنوشت در پیوند است، برای نمونه: شگون (فال) گوش ایستادن، شگون گیری و به ویژه شگون کوزه، گره زدن سبزی و گشودن آن، بخت گشایی که در سمرکند (سمرقند) و بخارا رواج دارد ونمونه های پرشماردیگر...

 

 

سبزه گره زدن:

در میتخت‌های (اساطیر، Myths) کهن ایران، مَـشـیـه {=آدم: آدم واژه‌ی پارسی و کوتاه شده‌ی واژه‌ی اوستایی ایودامَن به مانک (معنی) نخستین آفریده است که به دیگر زبان‌ها رفته است.} و مَـشـیـانـه (حوا) روز سیزدهم فروردین با گره زدن دو شاخه ی موُرد، برای نخستین بار در جهان پایه‌ی پیوند خود را بنا هشتند. امروزه هم دختران و پسران دم بخت با گره زدن سبزه در روز سیزده فروردین با گواه گرفتن نهاد (طبیعت، Nature) از اهورامزدا آرزوی پیوندی خوب می کنند.

 

 

 

انگیزه نافرخندگی روز سیزده و مَر (عدد) سیزده:

درباره نافرخندگی روز سیزده گفتارهای گوناگون هست که نیاز به پژوهش بسیار دارد، از این رو در اینجا دو دیدگاه جداگانه را برسی می کنیم که درست بودن یکی از این دو دیدگان نیاز به کاوش بسیار دارد.

 

دیدگاه نخست چنین است: همانگونه که گفته شد آرش کمانگیر پس از پرتاب تیر، مرز میان ایران و توران را شناساند، ولی پس از آن جان خود را از دست داد و گویند نافرخندگی روز سیزده در نزد نیاکان ما وهمچنین گسترش آن مَر (عدد) 13 در جهان، برای نافرخنده بودن مرگ آرش کمانگیر در این روز است.

 

دیدگاه دوم چنین است: در فرهنگ ایران هیچ یک از روزهای سال نافرخنده شمرده نشده ولی چون پس از تاخت تازیان به ایران، آنان هفت روز در هر ماه را نافرخنده می دانستند و سیزده هم در شمار آن بوده، گویند نافرخندگی سیزده از اینجا ریشه گرفته است.

 

 

 

● دروغ سیزده یا اول آوریل

دروغ سیزده بهانه ای برای سرگرمی و خندیدن در این روز است که اتفاقا یکی از شباهت های فرهنگ ایرانی با فرهنگ های دیگر است.

دروغ های روز اول آوریل مانند همین دروغ ها و شوخی های سیزده بدر است. روز اول آوریل، هر چهار سال یکبار مصادف با روز سیزده فروردین است و سه سال دیگر با ۱۲ فروردین مصادف است .

اول آوریل در اساطیر روم باستان مصادف است با روز رستاخیز آتیس الهه تبسم. شاد بودن و خندیدن در این روز مرسوم است. آمریکایی ها در روز اول آوریل از روش های مختلف و گاهی عجیب و غریبی برای دست انداختن دیگران و شوخی کردن با آنان استفاده می کنند.

بریتانیایی ها می گویند که بدشانسی نصیب کسی خواهد شد که بخواهد در بعد از ظهر روز اول آوریل کسی را دست بیندازد، زیرا در آن ساعات دیگر مردم نسبت به اینگونه شوخی ها آمادگی پیدا کرده اند.

در هند، یک روز قبل از اول آوریل جشن هولی برگزار می شود که در آن مردم بر روی همدیگر رنگ می پاشند و شادی می کنند. در روز اول آوریل، مردم پرتغال بر روی همدیگر آرد می پاشند.

مردم فرانسه، روز اول آوریل را روز ماهی می نامند. کودکان و نوجوانان فرانسوی در این روز، بر پشت دیگران کاغذی می چسپانند که بر روی آن تصویر نوعی ماهی که زود به دام می افتد کشیده شده است. منظور از این کار، این است که فردی که کاغذ به او چسپانده شده مثل همان ماهی، زود به دام می افتد.

 

● روز طبیعت فراموش شده

سیزده بدر روز طبیعت است اما اگر روز چهاردهم فروردین سری به پارک ها و یا فضای سبز اطراف شهر ها بزنید متوجه می شوید که سیزدهم فروردین هر روزی می تواند باشد جز طبیعت. مردمی که از صبح از خانه بیرون آمده اند آنقدر زباله و آشغال از خودشان در طبیعت به جا گذاشته اند و همه جا را کثیف کرده اند که باور کردنی نیست.

در سال های اخیر انجمن های حمایت از محیط زیست برای رفع این مشکل اقداماتی کرده اند اما هنوز راه به جایی نبرده است.

 

 

 

جشن سیزده بدرتان فرخنده باد.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩۱/۱/۱٢
 
.: نظرات () :.


آیین نوروز در باور زرتشتیان
  آیین نوروز در باور زرتشتیان
   برگرفته از امرداد
 
فیروزه ماوندادی :

بر آمد باد صبح و بوی نوروز
به کام دوستان  و بخت پیروز
مبارک بادت این سال و همه سال
مبارک بادت این روز و همه روز
نگهبانی و گرامی‌داشت  طبیعت و زیست بوم‌های بشری و هازمان‌ای آرام، آزاد و شاد در گذر هزاران سال همواره برای ایرانیان خویشکاری‌ای بزرگ و مقدس دانسته می‌‌شده است، بسیاری از باورها ،آیین‌ها و جشنهای ایرانی از پدیده‌های طبیعت برخاسته و از آن الهام گرفته است .
بزرگترین جشن ایرانیان از کهن تا به امروز، جشن زایش دوباره  طبیعت یعنی نوروز بوده است که بنا به باورشان گردش سال خورشیدی از نو شروع شده و دنیای مادی را در آخرین روزهای سال دچار دگرگونی می‌‌کند .
اقوامها و ملتهای گوناگونی از جمله در آذربایجان، افغانستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و...
و همچنین در زنگبار واقع در آفریقای شرقی که در قدیم سکونتگاه ایرانیان مهاجر بوده نوروز را با رسمهایی گوناگون ولی با هدفی مشترک جشن می‌‌گیرند.
زرتشتیان از جمله اقوام ایرانی هستند که در تمام دوران تاریخ با وجود فشارها و شرایط سخت حاکم در زمان‌های گوناگون این جشن را پاسداشت نموده و امروزه با شکوه می‌‌گیرند .
از ماه اسفند طبق عادت دیرینه شروع به خانه تکانی می‌‌کنند و بنابه این باور که 10 روزبه عید مانده فروهر نیاکانشان به خانه‌هایشان سرکشی کرده و  اگر تمیز باشد از آنها خشنود گشته و در طول زندگی آنها را کمک کار هستند ولی اگر تمیز نباشد از آنها دلخور می‌‌شوند و روی برگردان، پس تا قبل از پنجه بزرگ که 20اسفند است خانه تکانی‌ها را تمام کرده وسایل کهنه را دور می‌‌ریزند،زمین‌ها را شخم می‌‌زنند وتدارک گهنبار ودر کنار آن هفت سین را می‌‌بینند ،هفت سینی که در درون آن نمادهایی از امشاسپندان وجوددارد:
ماهی و تخم مرغ که نماینده بهمن امشاسپند هستند ،فرشته‌ای که نگهبان حیوانات سودمند در جهان مادی است.
البته تخم مرغ نشان از گردی جهان و زایش و باروری نیز هست و این نماد به ما یادآوری می‌کند همیشه نیک اندیش باشیم.
نماد بعدی شمع یا آن آتش‌دانی است که می‌‌گذاریم بر سر سفره به نشان از اردیبهشت امشاسپند تا صفت راست گویی و راست کرداری را در خود تقویت کنیم.
امشاسپند بعدی شهریور است که نگهبان فلزات در جهان مادی است و یادآور قدرت و توانایی کارهای خوب و شایسته است و به نشان آن سکه یا کاسه فلزی می‌‌گذارند.
چهارمین امشاسپند سپنته‌آرمی‌تی است که نگهبان زمین‌های سودمند است و یاد‌آور فروتنی و بردباری در زندگی چون مادر زمین است و نماد آن سفره سفید و تمیزی است که می‌"سترانیم.
آب تمیزی که بر سر سفره می‌‌گذاریم نمادی از خرداد امشاسپند است که پاسدار تمام آبهای جهان است و رسایی و تکامل را جستجو می‌کند.
و آخرین نماد سبزه و گل است به نشان از امرداد امشاسپند که نگهبان گیاهان در این جهان مادی است و جاودانگی و بی مرگی را گوشزد می‌‌کند .
حال در کنار نشان‌ها هفت شین یا هفت سین را می‌‌چینند در بعضی از خانواده‌ها مرسوم است که در کنار اینها هفت‌چین (هفت نوع میوه چیدنی مثل :انجیر، خرما، بادام،... )را برای برکت این نوع محصول در زندگی و همچنین هفت نوع غلات و حبوبات (مثل : برنج ،عدس ،نخود،...) را بر سر سفره می‌‌گذارند و از اهورامزدا خواستار برکت و ازدیاد این محصولات در سال جدید می‌‌شوند و در روز سیزده‌بدر،آشی می‌‌پزند و این حبوبات را داخل آن می‌‌ریزند.
قبل از نوروز چند جشن کوچک دیگری است که نوروز را نوید می‌‌دهد ،گهنبارِ چَهره همسپت میدیارم گاه که آخرین چهره گهنبار است یکی از این جشن‌هاست ، در باور زرتشتی در این چَهره خداوند انسان راکه آخرین مخلوق است می‌‌آفریند و آفرینش او تمام می‌‌شود و سال نو آغاز می‌‌گردد.
این چَهره پنج روز است که به پنجه کوچک یا پنجی معروف است ،این گهنبار  از 25 اسفند شروع می‌‌شود. هر خانواده‌ای که گهنبار دارد مهمانی می‌‌دهد، خیر و خیرات می‌‌کند و بقیه خانواده‌ها هم حتما در این پنج روز آتشی تنور می‌‌کنند و نان می‌‌بندند هیزم‌های قدیمی‌ ‌را می‌‌سوزانند و آرد موجود در خانه را نان می‌‌پزندو کماچ شیرین که ویژه زرتشتیان است درست می‌‌کنند و این نان و کماچ رادرسر سفره نوروزی می‌‌گذارند تا برکت آرد و نان در خانه شان زیاد شود در این پنج روز هر زرتشتی خویشکاری خود می‌‌دانست به خانواده ای که توان مالی کمتری داشتند کمک کند از آرد گرفته تا خشکبارو لباس و... همین سنت قشنگی، که امروزه دوباره در سطح ملی آن جریان پیدا کرده است .
یکی دیگر از سنتهای زرتشتی تا قبل از رسیدن تحویل سال  شب وه است این جشن که شب قبل از سال نو می‌‌باشد آخرین روز پنجی محسوب می‌‌شود، مردم محله در آتشکده آن منطقه جم می‌‌شوند و اوستا می‌خوانند و رسم بوده تا سپیده بیدار می‌‌ماندند و مستقیم از آنجا برای آتش بوم کردن به منزل خود می‌‌رفتند ولی امروزه این سنت زیبا فراموش شده ولی در یکی از محله های یزد به همت دهموبد آنجا آقای کیخسرو دوباره این رسم پایه گذاری شده و شب وه مردم به آتشکده می‌‌روند ، اوستا و شاهنامه می‌‌خوانند، سخنرانی می‌‌کنند و هم وعده می‌‌شوند برای آتش بوم کردن و پس از سه ،چهارساعتی به خانه خود می‌‌روند.
آتش بوم کردن، نیز یکی از سنتهای بسیار دلچسبی است  که انسان در آن حالت روحانی و معنویش غرق می‌‌شود، زرتشتیان بر طبق آن باوری که ده روز قبل از سال نو (پنجه بزرگ) فروهرهای درگذشتگان‌شان به جهان مادی می‌‌آیند در این شب با برافروزی آتش و اوستا خوانی و بوی خوش آنها را بدرقه می‌‌کنند این رسم نیز در اکثر جاه‌ها فراموش شده ولی در بعضی محله‌ها انجام می‌‌شود به این شکل که از روز قبل دسته‌ای از هیزم را در بالای پشت بام آماده می‌‌کنند و سر ساعتی که مشخص شده (قبل از طلوع خورشید) بالای پشت بام می‌‌روند و از آتشکده آهنگ اوستا پخش می‌‌شود و همگی شروع به روشن کردن آتش می‌‌کنند (بدون مواد آتش‌زا) وتا پایان آن اوستا دسته جمعی خوانده می‌‌شود و بوی خوش بر روی آتش می‌‌ریزند و بدین گونه فروهرها را بدرقه می‌‌کنند، پس از آن کمی‌‌از آتش را درون آپرگونی (مجمر آتش‌) می‌‌ریزند و شخصی از خانواده آن را به آتشکده می‌‌برد و در جایگاه ویژه می‌‌ریزد ودر واقع همه آتشهای خانگی را به آتشکده می‌‌برند تا همازور شوند .
از دیگر جشنهای قبل از نوروز "چهارشنبه سوری "است که هنوز محله‌هایی‌ست که بصورت قدیمی‌‌ این رسم را بجا می‌‌آورند.
سوری به معنای سرخی، رنگ گل و شراب و سور به معنی عیش و سرور و شادمانی است و آتش را به آن جهت روشن می‌‌کردند و از آن می‌‌پریدند که باورمند بودند تمام بدی‌ها و سیاهی‌ها (امروزه بصورت انرژی منفی مطرح می‌‌شود) در آتش افکنده و سوزانده می‌‌شود و از آن پاکی و گرما (انرژی مثبت) می‌‌گرفتند .
خرمن‌های هیزم را به هفت کوپه (به نیت هفت امشاسپند) تقسیم می‌‌کنند و آنها را روشن می‌‌کنند، دور آتش گرد هم می‌‌آیند و سرود و شعر می‌‌خوانند و دف می‌‌زنند، پس از این مراسم که مردم به خانه هایشان می‌روند دخترهای دم بخت هم وعده می‌‌شدند و لباس‌هایی که برای خودشان نبود می‌‌پوشیدند، یک روسری روی صورتشان می‌‌کشیدند که چهره آنها مشخص نباشد و می‌‌رفتند قاشق زنی‌، با یک ملاقه به کلوم در می‌‌زدند و صاحبخانه برایشان آجیل‌، شیرینی، قند، نبات یا چیز دیگری برایشان می‌‌آورد‌، این آجیل و شیرینی که شادباش همه خانه‌ها بود را مقداری همان شب می‌‌خوردند و مقداری را برای سفره نوروزی نگه می‌‌داشتند (این جشن قاشق زنی امروزه در غرب نیز بصورت هالوین اجرامی‌‌شود)
آجیل مشگل گشا که ازهفت میوه خشک تهیه شده در شب چهارشنبه سوری بایسته بود و همه خانواده برای تندرستی و شادی از این آجیل می‌‌خوردند.
از دیگر سنت‌های زیبای چهارشنبه سوری که امروزه از خاطره ها رفته کوزه شکستن است (شاید بدلیل اینکه دیگر کوزه ای وجود ندارد)، بدین شکل بوده که کوزه قدیمی‌‌را بالای بوم می‌‌بردند و آن را به زمین پرتاب می‌‌کردند زیرا می‌‌گفتند فروهرها از این آب می‌‌نوشند ،پس کوزه نو را جایگزین می‌‌کردند ودر آن آب تازه می‌‌ریختند و با آن آب که به معنای روشنایی است خانه را آب پاشی می‌‌کردند، البته این امر به واقع شوندش این است که طی یک سال خلل و فرج کوزه توسط املاح آب گرفته می‌‌شد و دیگر کارایی لازم را نداشت واز این ترفند برای دل کندن از آن کوزه قدیمی‌‌استفاده می‌‌شده است.
و اما نوروز زرتشتیان تمامی‌‌ایران صبح اول سال نورا برای دید و بازدید عمومی‌‌ به آتشکده محله یا شاه ورهرام ایزد می‌‌روند در آنجا همه اوستا می‌‌خوانند و بهم شادباش می‌‌گویند بعد ازآن  رسم است که به پرسه می‌‌روند
-پرسه سال نو رسمی‌‌که هر خانواده ای که در آن سال عزیزی رااز دست داده اول سال نو سفره ای می‌‌اندازد  و عکس آن عزیز راهمراه با گل و نبات و قهوه بر سر آن سفره می‌‌گذارد و همۀ فامیل‌ها و آشناها در آن روز برای جاسبزی این شخص به منزل او می‌‌روند–بعد به آرامگاه بر سر مزار مادر، پدر،....می‌‌روند و برایشان گل و سبزه می‌‌گذارند وبا درود به روان همه فروهرها بهترین جایگاه را برایشان آرزو می‌‌کنند .
پس از این مراسم نوبت به دیدو بازدید می‌‌رسد که مانند سایر اقوام ایرانی اول از بزرگتر فامیل، پدرو مادر شروع می‌‌شود و همۀ دوستان و آشنایان برای شادباش سال نو و آرزوی تندرستی و شادی و آرامش در طول سال به منزل یکدیگر می‌‌روند تنها تفاوتی که با بقیه ایرانی‌ها در دید و بازدید دارند این است که زمانیکه به منزل یکدیگر می‌‌روند اولین چیزی که برای تعارف می‌‌آورند آیینه و گلاب است به این منظور که در این خانه بهترین چیز برای تقدیم به شما روی زیبای خودتان است با عطر گلاب وبعد با شیرینی وآجیل و چیزهای دیگر پذیرایی می‌‌کنند .
روز ششم فروردین یا  "هاوزرو" که برابر با روزخرداد از ماه فروردین است زایش اشوزرتشت و به پیامبری رسیدن او می‌‌باشد که از قدیم تا به امروز فرخنده شمرده می‌‌شود و جشن می‌‌گیرند در این روز آش می‌‌پزند و خیرات می‌‌کنند .
پس از نیمروز تمامی‌ ‌مردم درآتشکده باشنده می‌شوند و مراسم شاباش برگزار می‌‌شود به این شکل که مردم گرداگرد می‌‌نشینند و بزرگ ده در وسط ، هرکس هر مبلغی را که می‌‌خواهد به او می‌‌دهد و مردم برای آن شخص وخانواده اش شاباش می‌‌فرستند و این پول جمع آوری شده را برای خرج یک سال هیزم و عود و ساختمان آتشکده به انجمن آن محل می‌‌سپردند، پس از آن به سالن‌های اجتماعات می‌‌روند و برای زادروز پیامبرشان شادی و سرور می‌‌کنند .
در پایان نوروز سیزده بدر است که برخلاف باور کنونی که نحسی آن را بدرمی‌‌کنند، جشن سیزده فروردین روز بسیار فرخنده و همایون است ،تا کنون هیچ دانشمندی ذکر نکرده که سیزده روز نحس است بلکه همگی آن را بسیار فرخنده می‌‌دانستند مثلا"در رویه‌ی 226 آثارالباقیه جدولی برای سعد و نحس بودن وجود دارد که در آن سیزده نوروز که تیر روز نام دارد کلمه سعد به معنی نیک و فرخنده است آمده و به هیچ وجه نحسی و کراهت ندارد واین نحسی باور اعراب است که روز سیزده تمامی‌‌ ماهها را نحس می‌‌دانند .
چون ماه فروردین هنگام جشن و شادی و موقع فرود آمدن فروهران است و تیر روز برای اولین بار از این ماه می‌‌شود، ایرانیان قدیم پس از دوازده روز جشن گرفتن و شادی کردن که به یاد دوازده ماه سال است روز سیزدهم نوروز را که فرخنده است به باغ و صحرا می‌‌رفتند و شادی می‌‌کردند و در حقیقت به این ترتیب دوره‌ی نوروز را به پایان می‌‌رسانیدند .
پس از آن روز نوزده فروردین یا جشن فروردگان (فرودُگ )را داریم ،برابری روز و ماه فروردین است و جشن فروهرها، که زرتشتیان در آرامگاه گردهم می‌‌آیند و موبدان اوستای دسته جمعی می‌‌خوانند، لُرکهای تهیه شده از هفت نوع میوه خشک و می‌زد که میوه‌های تر و خوراکی‌های ویژه که برای این مراسم تهیه می‌‌شود را سر سفره می‌‌گذارند و پس از تمام شدن اوستا بین مردم تقسیم می‌‌شود وخدابیامرزی می‌‌دهند .
در هر حال تمامی‌‌این مراسم به هر دلیل که باشد هدف دور هم بودن مردم بوده چیزی که امروزه در هازمان شهری و صنعتی تشنه آن هستند با امید به اینکه بتوانیم این سنت‌های قشنگ که انسان را از افسردگی ،خشونت ،بی رحمی‌‌و... بیرون می‌‌آورد دوباره رواج دهیم و جو معنوی و شادزیستن رادوباره زنده کنیم.

 



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۸
 
.: نظرات () :.


به مناسبت 3750 امین سال پیامبری اشو زرتشت

 

به مناسبت 3750 امین سال پیامبری اشو زرتشت

 

خرداد وفروردین ماه روز زایش اشو زرتشت و روز پیامبری اشو زرتشت(ششم فروردین)

اشو زردشت مهر اسپنتمان بزرگ پیامبر آریایی

جمشید نهاده سر به پای زردشت
                                                      ناهید نهاده سر به پای زردشت

 

در راه فرهمندی آیین اشا
                                                 خورشید نهاده سر به پای زردشت


زرتشت (زردشت)در اوستا زرتشتهره zaratoshtahara آمده است که برخی آن را پیوند زرد zarada(رنگ زرد)یا زر zaraو با واژه ی شثره = شتره(شتر) می دانند که می شود دارنده ی شتر زرد یا دارنده ی شتر
طلایی که هر دو نشان از این دارند که شتر نام برده شده با ارزش هست .برخی زرتشت را از دو واژه ی زرتا zarataبه معنی زرین با پیوند با واژه ی اوشترا از ریشه ی اوش ushبه معنی روشن و روی هم به معنای روشنایی زرین برگردان کرده اند .
واژه ی زرتشت واژه ای پهلوی است و با هر دو واک (د) و(ت) بیان می شود ودرست هم هست.
نام پدر اشو زرتشت را در اوستا پئوریو شسپه pairiyo shaspa ودر پهلوی پوروشسپه از دو واژه پئوروش paorosha و اسپه به معنای دارنده ی اسپ با ارزش است .نام مادر وی دغووااوستاییdoghdova و دغدو (دوغدویه)پهلوی به معنای دوشیزه و باکره است از ریشه دوغ که دو معنا دارد الف)دوختن که از این واژه کهن دختر به معنای کسی که می دوزد (کار اصلی دختر در جامعه کهن یکی این کار بوده )دوک( چیزی که نخ به آن پیچیده می شود )و... ب)دوشیدن (یکی دیگر ار کار اصلی دوختران در جامعه کهن)از این ریشه واژه های دوشیزه و دوغ(نوشیدنی)و ... را داریم .دوغدویه دختر فری هیم اروان ferihimaorovanبوده است زنی پاک دامن ویکتا پرست .نام خاندان پیامبر را سپیتمه sepitmah در اوستا و سپنتمان با اسپیتمان در پهلوی از ریشه ی سپیت (سفید ،درخشان)و من mana(خاندان ، دودمان) به معنای خاندان سپید گفته اند .
نسب اشو زردشت در نوشته های دینی و پهلوی بین 9 تا 15 پشت (که بیشتر 15 پشت را می گویند)به منوچهر پادشاه پیشدادی می رسانند.برخی چشم گشایی وی را در آذر آبادگان می دانند با توجه به کتاب های پهلوی و روایات دینی که می گویند اشو در کنار دریاچه چیچست (دریاچه ارومیه)در بالای پشته ی تپه ای منتهی به رودخانه نیک به دنیا آمده است .
اشو زردشت در روز خرداد از ماه فروردین 3776 سال پیش دیده به جهان گشود یکی از معجزات و شگفتی های زندگی وی را این می دانند که هنگام چشم گشایی خندان به دنیا آمد و می خندید (توجه داشته باشید خندیدن یک رفتار آموختنی است)بنا بر روایات دینی بعد از به دنیا آمدن اشو زردشت اهریمن خواست که سینه ی اشو زردشت را بشکافد و درون آن سرب پر کند که فروهر روان اشو به دست اهورامزدا نگهبانی می شود .اشو از کودکی به آموختن دانش گیهانی و مینوی پرداخت نخستین آموزگارش پدر دانشمنش بود .اشو زرتشت برای دانش اندوزی سفر های بسیاری انجام داد .در جوانی دانشمندی سرشناس گردید یک پزشگ و یک فیلسوف بزرگ .درست در روز خرداد از ماه فروردین (374۶سال پیش)در حالی که سی سالگی چشم گشایی خود را نیایش می گرفت اهورا مزدا وی را به عنوان نخستین پیامبر جهانی برگزید.
(در گاهان اهونود ahonavad gasa چگونگی رای زنی اهورا مزدا با فروزه های خود وهومن و اشه وهیشته را به در خواست گئوش اوروان (روان گیتی)برای برگزیدن اشو زردشت بیان می کند که این نشان دهنده ی دمکراسی در دین زردشتی است )بعد از برگزیدن اشو زردشت به پیامبری مدیوماه madiyomah پسر عموی اشو زردشت نخستین کسی بود که دین بهی را پذیرفت(مانند امام علی در اسلام)بعد از 12 سال از پیامبری اشو زردشت به دربار یکی از کوی kavi ها به نام ویشتاسپ ( هیشتاسپ ، گشتاسپ)در شرق ایران در استان خراسان بزرگ در شهر بلخ رفت و دین خود را که بر پایه یگانگی خداوند بزرگ گیتی آفرین و همچنین اشا asha به معنا راستی هست را به گشتاسپ بیان کردو با معجزات به این سبب است که برخی از دین شناسان به دلیل زبان شرقی گاتها اوستا ودین پذیری در شرق اشو را زاده در شرق می دانند .
درگاهان از 7 پیروی اشو زردشت به عنوان نخشتین آموزگاران دین (پوروتکیشو)نام می برد که میدیوماه(پسر عموی اشو زردشت)، پوروچیستا(دختر کوچک اشو زردشت)،فرشوشتره(از خاندان ایرانی هوگو پدر همسر اشو زردشت )،فریانا(از خاندان های تورانی)جاماسپ (از خاندان هوگو و همسر پوروچیشتا)، کی گشتاسپ و همسرش بانو هوتوسا(هر دو از خاندان های برجسته ایرانی ).
اشو زردشت با هوووی hovavi از نخستین پیروان خود پیمان زناشویی بست و حاصل این پیوکانی اهورایی سه فرزند پسر به نام های ایست واسستره (isat vassatrah)،اوروتت نره(urvatat narah)،هور چیثره(hvar chisrah)و سه دختر به نام های فرینی (fraini)، ثریتی (seriti)، پوروچیستا(purochista).
اشو زردشت با شکیبایی ، مهربانی ، دانش فراوان، گشاده رویی ، توان بالای مینوی دین اهورایی را بر مردم هدیه آورد وتحولات بنیادینی را در روش زندگی آریایی ها وحتی دیگر نژاد ها ایجاد کرد . مرحله چادر نشینی با آموزش های اشوزردشت با شتاب بیشتری به سوی یکجا نشینی حرکت کرد.کشاورزی و دامداری رونق فراوانی گرفت آباد کردن جهان در متن جریانات قرار گرفت  

ما چه نیک و خوش بختیم که زرتشتی هستیم

نیایشی به فروهر روان اشو زردشت

 

فروردین یشت -کرده ی 24

 

به خشنودی مزدا اهورا
(بند 87)
...اینک بخشایش وفروشی زرتشت سپیتمان اشون را می ستاییم ...
(بند88)
...نخستین کسی که نیک اندیشید، نخستین کسی که نیک سخن گفت،نخستین کسی که نیک رفتار کرد،
نخستین آتربان، نخستین ارتشتار،نخستین برزیگر ستور پرور،نخستین کسی که بیاموخت،نخستین کسی که بیاموزاند،نخستین کسی که ستوررا،اشه را،«منتره ورجاوند »را،فرمانبرداری از «منتره ورجاوند»را،شهریاری مینوی راوهمه ی نهاد های نیک مزدا آفریده راکه از آن اشه است برای خود پذیرفت ودریافت
(بند89)
نخستین آتربان، نخستین ارتشتار،نخستین برزیگر ستورپرور،نخستین کسی که از دیو روی برگردانید ومردمان را بپرورید. نخستین کسی که در جهان استومند،[نماز]«اشم وهو ...»خواند،دیوان را نفرین کرد وخشتو شد که مزدا پرست ،زرتشتی،دیو ستیز و اهورایی کیش است ...
(بند 93)
هنگام زادن وبالیدنش،آب ها وگیاهان شادمان شدند.
هنگام زادن وبالیدنش،آب ها و گیاهان بالیدند.
هنگام زادن وبالیدنش،همه ی آفریدگان سپندمینو به خود مژده ی رستگاری دادند.
(بند94)
خوشا به روزگار ما!اینک آتربانی زاده شده سپیتمان زرتشت!
از این پس زرتشت مارانیاز زور وبرسم گسترده بستاید.
از این پس،دین نیک مزدا در هفت کشور گسترده شود.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٧
 
.: نظرات () :.


آفرینش از نظر ایران باستان

 

 

برگرفته از فر ایران

 

دکتر هوشنگ طالع

 

در دوران باستان، آغاز و پایان جهان را دوازده هزار سال می‌پنداشتند که چهار دوره‌ی سه هزار ساله را دربر می‌گرفت. این امر در دیگر اسناد به جای مانده از دوران کهن ایران، به روشنی به چشم نمی‌خورد. اما با این وجود، می‌بایست نوعی ریشه در گذشته داشته بوده و نمی‌تواند تنها حاصل دوره‌ی ساسانی باشد.

 

در بن دهش1 آمده است که در سالمر تازیکان دوازده هزار سال گوید:

 

 

 

سه هزار سال، هستیش مینو بود و هزاره‌ی خدای، بره و گاو و دو پیکر [حمل، ثور، جوزا].

 

سه هزار سال کیومرث و گوش بود، بی‌پتیاره و هزاره‌ی خدای کرزمک و شیر و خوشک [سرطان، اسد، سنبله] بودند که شش هزار سال بود.

 

چون هزاره‌ی خدایی به‌ ترازو [میزان] آمد، پتیاره اندر دوید. کیومرث و مهری و مهریانه و هوشنگ و تهمورث در 284 سال اول هزاره بودند. جم، تا فّر از او جدا شد، 616 ماه2 و نیم. پس از آن یک صد سال اندر گریز بود، 716 سال و نیم. پس، هزاره‌ی خدایی به کژدم [عقرب] آمد، دهاک هزار سال خدایی کرد.

 

پس، هزاره‌ی خدایی به نیم اسب [قوس] آمده فریدون خدایی کرد 500 سال. اندر همان پانصد سال، خدایی ایرج و منوچهر و افراسیاب و زو تهماسبان و کی‌قباد وسام بود. کی‌کاووس و کی‌خسرو وکی‌لهراسب و کی‌گشتاسب، تا آمدن دین، سی سال. شماره یک هزار سال.

 

پس، هزاره‌ی وهیک‌[جدی] آمد و زرتشت سپنتمان به پیامبری از داداراورمزد به گشتاسب شاه آمد... »

 

 

 

شماره‌ی هزاره

 

 

 

   1  

 

   2

 

   3

 

   4

 

   5

 

   6

 

   7

 

   8

 

   9

 

  10

 

  11

 

  12
 نام هزاره
 

 

حمل

 

ثور

 

جوزا

 

سرطان

 

اسد

 

سنبله

 

میزان

 

عقرب

 

قوس

 

جدی

 

دلو

 

حوت
   لقب هزاره

 

 

 

  ـ

 

  ـ

 

  ـ

 

  ـ

 

   کیومرث

 

   هوشنگ

 

   جم

 

   ضحاک

 

   فریدون

 

   زردشت

 

   اخشیت ‌اره

 

  اخشیت اره‌ماه
 
هزاره‌های دوازده‌گانه (یا چهار هزاره‌ی سه هزار ساله)، از هزاره‌های اول تا دوازدهم، نام برج‌های دوازده‌گانه را دارند. نام هزاره‌ی اول، حمل است و نام هزاره‌ی دوازدهم، حوت. این هزاره‌ها، از هزاره‌ی پنجم که اسد است، لقب‌های زیر را دارند: کیومرث، هوشنگ، جم، ضحاک، فریدون، زرتشت، اخشیت‌ اره و اخشیت اره ماه. 3

 

 

 

 

 


 
 

 

 

 

سه هزاره‌ی نخست

 

حمل، ثور، جوزا یا بره، گاو و دو پیکر

 

 

 

سه هزاره‌ی نخست، مینوی است (ماده وجود ندارد) و دوران‌های بعد، مینوی و مادی‌اند. در دوران مینوی، مکان و زمان وجود ندارد و گیتی فارغ از ماده و حرکت است. دو « هستی» وجود دارد که عبار‌ت‌اند از جهان اهورامزدا که سرشار از روشنایی، زندگی، زیبایی، دانش، بوی خوش و...، است و جهان اهریمن که آکنده از تاریکی، زشتی، بیماری، درد، بدبویی و... است:

 

 

 

... در آغاز، آن دو مینوی هم‌زاد و در اندیشه و گفتار، [یکی] نیک و [دیگری] بد، با یکدیگر سخن گفتند...:4

 

... در آغاز آفرینش، سپند [مینو]، آن دیگری [مینوی] ناپاک را چنین گفت: نه منش، نه آموزش، نه خرد، نه باور، نه گفتار، نه کردار، نه دین و روان ماد و [مینو] با هم سازگاراند...5... آن‌گاه که آن دو مینو به هم رسیدند، نخست زندگی و نـازندگی را [بنیاد] نهادند... 6

 

 

 

در سه هزاره‌ی نخست [حمل، ثور، جوزا]، اهورامزدا، امشاسپندان را که جلوه‌هایی از ذات او هستند،  می‌آفریند. در برابرِ جلوه‌های اهورامزدا، موجودات اهریمنی یا دیوها قراردارند. اما ذکر مشخص از آفرینش آن‌ها نیست. امشاسپند، به معنای ورجاوندِ جاودانه است. تعداد امشاسپندان، شش تاست که عبارتند از:

 

 

 

الف ـ بهمن (در اوستا «وُهوَمَن» یا «وُهومَنَنگهَ» و در پهلوی «وَهَمن»)، به معنی منش خوب یا نهاد نیک است. در گاث‌ها، بهمن از فروزه‌های اهورامزداست و در اوستای موجود ] اوستای نو[ ، یکی از امشاسپندان است که نماد اندیشه‌ی نیک و خرد و دانایی آفریدگاراست. از میانِ بزرگ دیوان، « اَکَ مَنَ یا اَکَ مَنَنگهَ»، هم آورد اوست.

 

 

 

ب ـ اردی بهشت (در اوستای نو، اَشَه وَهیشتَ)، به معنای بهترین اشه یا ارته (راستی) یکی از مهم‌ترین امشاسپندان (مهین ایزدان) است که پس از « بهمن» قرار دارد. در گاث‌ها، اردی‌بهشت از فروزه‌های اهورامزدا است. در یشت‌ها، اردی‌بهشت، زیباترین امشاسپند است. در برابر اردی‌بهشت، بزرگ دیو ایندرَ که برپایه‌ی نوشته‌ی بن‌دهش، دیو فریب‌کار و گمراه‌کننده است، قرار دارد.

 

 

 

پ ـ شهریور (در اوستایی « خشترَوَیریهَ»، در پهلوی « شَهرورَ» ) که معنای آن شهریاری آرمانی است. پاره‌ای از پژوهندگان آن را « توانایی مینوی آرمانی» یا « آرمان شهر» دانسته‌اند. در گاث‌ها، اردی‌بهشت از فروزه‌های مزدا اهوراست. شهریور به گروه سه‌گانه‌ی امشاسپندان نرینه تعلق دارد. بزرگ دیو «سورو»، همستار اوست.

 

 

 

ت ـ سپندارمذ یا اسفند (در اوستا «سپنت آرمیتی»، در پهلوی «سپندارمت» یا «سپندارمذ») که از دو جز، سپنت = ورجاوند و آرمیتی= اندیشه، فداکاری، بردباری، سازگاری و فروتنی‏، ترکیب یافته است. در پهلوی آن را «خرد کامل» می‌دانند.

 

در گاث‌ها، آرمیتی از فروزه‌های مزدا اهوراست. اما در اوستای نو، از امشاسپندان است. سپندارمذ، همراه با خرداد و امرداد، سه امشاسپند مادینه‌اند. از مهم‌ترین هم‌آوردهای او، بزرگ دیو «تَرومَیتی» (نانگ هَیتیَه)، دیو خیره‌سری و ناخشنودی است.

 

 

 

ث ـ خرداد (در اوستا «هَوروتات»، در پهلوی «خُردات یا هُرداد») به معنای رسایی و کمال است. در گاث‌ها، خرداد یکی از فروزه‌های مزدا اهوراست و در اوستای موجود، یکی از امشاسپندان. بزرگ دیو « تَوروی» (در پهلوی تاریچ یا تَریز)، هم آورد اوست.

 

 

 

ج ـ امرداد (در اوستا « اِمرِه‌تات»، در پهلوی اَمُرداد یا اَمُردات»)، به معنای جاودانگی و نامیرایی است. در گاث‌ها، از فروزه‌های اهورامزداست و در اوستای نو، از امشاسپندان . از بزرگ دیوانِ هم‌آورد او، می‌توان از زَیریچ یا دیو گرسنگی نام برد.

 

از یاد نبرم که گاه با قرار دادن اورمزد بر سر فهرست امشاسپندان، تعداد آن را به هفت می‌رسانند و گاه به جای اورمزد، این جایگاه، به ایزد سروش اختصاص داده می‌شود.

به دنبال آفرینش امشاسپندان، اهورامزدا، ایزدان را می‌آفریند. پاره‌ای از ایزدان، ریشه در تاریخ کهن و پیش از دوران کهن دارند. اینان ایزدانی‌اند که پیش از زرتشت نیز جنبه‌ی تقدس داشتند. از این گروه، می‌توان از آناهیتا، مهر، وای، تشتر، بهرام و رَپتیوین نام برد. پاره‌ای مانند ایزد هوم و ایزد آتش با آیین های مذهبی مربوط‌اند و برخی مانند « راستی»، مفاهیم انتزاعی‌اند و پاره‌ای مانند ایزد آسمان و ...‏، پدیده‌های غیرمادی‌اند. ایزدان عبارتند از:

 

مهر یا میترا، اردویسوآناهیتا، تشتر، رپیتوین، بهرام (ورهرام، وَرَثَرغنَه)، وای (وکو)، رشن (رَشنو)، سروش (سرئوشه)، اشی یا ارد (اَهریشوِنگ)، دین (دئنا)، چیسستا، آذر (آتر)، هوم (هئومه)، گوشورون، (گئورشورون یا روان آفرینش)، دَرَواسب (دَرَواسپا)، زروان، نریوسنگ، اریامن، بغ، اشتاد یا ارشتاد، ماراسپند یا مَنژَسپِنتَ، انغران، دهمان آفرین، باد، آسمان، ماه، خورشید، اوش بام، زامیاد.

در متن‌های پهلوی، در برابر هر ایزد، دیوی به عنوان هم‌آورد یا همیستار قرار دارد.

 

برپایه‌ی محاسباتِ استاد ذبیح بهروز « اولین روز هزاره‌ی اول، روز آدینه اول فروردین ماه سال موش 9036 سال خورشیدی و 70 روز پیش از رصد [زرتشت] است»7. بدین سان، هزاره‌ی نخست در سال 10761 پیش از میلاد و یا 12767 سال پیش از امروز (2006 میلادی / 1385 خورشیدی)، قرار داشته است.

 



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٧
 
.: نظرات () :.


زاد روز اشو زرتشت(هفدورو)

خرداد روز از فروردین ماه برابر با 6 فروردین در گاهشماری ایرانی

روز زایش سرور دو گیتی اشو زرتشت  پیامبر ایرانی گرامی باد این روز در ایران باستان روز امید نام دارد

ششم فروردین ماه به نام های «روز امید»، روز «اسپیدا نوشت» یا روز «نوروز بزرگ»[1] خوانده می شود و از روزهای خجسته ی ایرانیان است، که همراه با شادی و مراسم آب پاشی برگزار می شود، و در تقویم سُغدی و خوارزمی روز آغاز سال نو می باشد.

در متن پهلوی «ماهِ فروردین، روزِ خرداد» رویدادهای بسیاری به این روز منسوب شده است؛ از جمله :

  • پیدایی کیومرث و هوشنگ
  • زایش اشو زرتشت پیامبر آریایی
  • روییدن مشی و مشیانه
  • تیراندازی آرش شیواتیر
  • غلبه ی سام نریمان بر اژدهاک
  • پیدایی دوباره ی شاه کیخسرو (از جاودانان در باورهای ایرانی)
  • همپُرسگی زرتشت با اهورامزدا

و نام «روز امید» به خاطر انتظار پیدایی دوباره ی کیخسرو و دیگر جاودانان و نجات بخشان (سوشیانت ها)، به این روز داده شده است.

نام «اسپیدا نوشت»، از آیین نامه نویسی در این روز گرفته شده است که آگاهی بیشتری از آن در دست نیست. گمان می رود با پیام های شادباش نوروزی در پیوند باشد.

از این روز به نام «هودرو» یا «هفدورو» یعنی روزی که هفتاد و دو رویداد سرنوشت ساز در زندگی و تاریخ ایرانیان روی داده است نیز نام برده شده است.

در منابع کهنی از دانشمندانی چون ابوریحان بیرونی، فردوسی بزرگ، ابن ندیم و غیره نیز اختراع خط به دست جمشید و بر تخت نشستن وی گزارش شده است بدینگونه که :

روزی که جمشید خط نوشت و به مردم مژده داد که روش او خدای را خوش آمده و به پاداش کارهایش، گرما، سرما، پیری و رشک را از مردمان دور می کند، روز ششم فروردین ماه بود.



به بهانه زایش این راد مرد چند سخن از ایشان را مینویسم

جهان به آن نیرزد که پریشان کنی دلی را.

 
- فرو رفتن در غم و اندوه هیچ کس را در دین مومن نمی سازد.

 
- کار نیکی که برای دیگران انجام می دهید، وظیفه نیست بلکه یک نوع لذت است که برای شما سلامتی و آرامش خاطر به ارمغان می آورد.

 
- بهترین زندگی برای کسانی است که نیک بیاندیشند وپارسایی را سرلوحه زندگی خود کنند.

 
- شریف ترین دل ها، دلی است که اندیشه آزار کسان در آن نباشد.

 
- خوشبختی از آن کسی است که در پی خوشبختی دیگران باشد.

 
- هر عمل بزرگ از فکر بزرگ سرچشمه می گیرد.

 
- نیکی و سود حویش را در زیان دیگر کسان مخواه.

 
- آن چه را که می شنوید با عقل سلیم و منش پاک و روشن بسنجید و آن گاه بپذیرید.

 
- نیک می دانم که هیچ نیایشی نیست که از جان و دل برآید و بی پاسخ بماند.

 
- اگر می خواهی با خداوند یکی شوی،نگاهی به پیرامونت بینداز و به اندرون خود بنگر.

 
- زننده ترین حیواناتی که من تا کنون دیده ام چاپلوسانند، آنها از دوست داشتن سر در نمی آورند و فقط تقلید عاشق شدن را می کنند.

 
- تنهایی می تواند قابلهء زادن اندیشه ای بزرگ باشد،اما جایی می توانی به تنهاییت اطمینان کنی که اندیشه ی نیک، در آنجا خانه ساخته باشد.

 
- همسایه ی خود را مانند خود دوست بدار،اما ابتدا خویش را دوست تر بدار چرا که انسانی که به خود احترام گذاشت،به خالق خویش احترام گذارده است.

 
- حسن بلند پروازی در آن است که انسان را پر جنب و جوش نگه می دارد،اما اگر این بلند پروازی باعث گردد که انسان از واقعیت های روزمره دور بماند،آن دیگر بلندپروازی نیست بلکه کوته نظری است.

 

- برای آدمی در زندگی،هیچ خیری بالاتر از پاکیزگی نیست.این پاکیزگی همان است که از قانون اهورمزدا به دست می آید، و پاکی و پاکیزگی قانون دین من است.

 
- خدای زرتشت بخشایشگر و پر جوشش است پس از کسی که میبخشد،نباید ترسید،تنها چیزی که باید از آن ترسید همان «ترس» است.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٧
 
.: نظرات () :.


نوروز و فلسفه هفت‌سین
  در آستانه‌ی سال نو
● چاپ دوازدهم «نوروز و فلسفه هفت‌سین»، به بازار آمد
   
 
خبرنگار امرداد - آفتاب یزدانی :

چندگاهی بیش تا نوروز نمانده است، در آستانه فراز آمدن نوروز، چاپ دوازدهم نوروز و فلسفه هفت‌سین، نوشته‌ی محمدعلی‌دادخواه، به بازار آمد.
هرچند در سال‌های گذشته این کتاب بارها چاپ شده است اما این بار با افزوده شدن فهرست اعلام و سخنی تازه درباره‌ی شمارگان نوروزی، نمودی دیگر یافته‌ است. بخش‌های این چاپ، دست خواننده را از سرزمین شادی -‌که پایه‌ی زندگی شناخته ‌شده‌- می‌گیرد و تا پایان سیزده به‌در، روز شور و شادی طبیعت، همراهی‌اش می‌کند.
گرچه پیش از انتشار این کتاب، دادخواه را با نوشته‌هایی درباره‌ی حقوق بشر و مسائل اجتماعی‌ای از این دست می‌شناختیم اما بی‌گمان باشید که با کتاب نوروز و فلسفه هفت‌سین او، به آگاهی از رسم و بزم این کهن‌سرزمین، بیش از پیش، ترغیب می‌شوید. شاید آن‌چه نویسنده را بر آن داشته تا چنین پرشور از نوروز و فلسفه‌ی هفت‌سین بگوید، پاسخ به پرسش درازنای تاریخ این سرزمین بوده است. این که انگیزه‌ی گستردن خوان نوروزی چیست و ترتیب گذاردن هر یک از سین‌ها بر آن چگونه است و چرایی گزینش هر یک از آن‌ها چه بوده است که چنین با پاییدن پدران و مادران ما، پایدار مانده است؛ پرسشی است که هنوز نیز ذهن بسیاری از ایرانیان را درگیر خود کرده است. تلاش نویسنده برای پاسخ‌‌گویی به این پرسش‌‌ها به گونه‌ای است که تا ذهن خواننده را وامی‌دارد که ژرف‌تر بیندیشد و بیشتر بداند.
به هر روی بر این برو و بیای نوروزی و گفت‌وگوی بهاری و دید و بازدید مردمی، خواندن و بازگفتن از نوروز و فلسفه هفت‌سین پیشامدی ارزشمند است. کتاب در 544 رویه با آذین طلایی در بنگاه نشر ثالث به مشتاقان پیشکش شده است.


کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٧
 
.: نظرات () :.


● اصالت چهارشنبه‌سوری ایرانی است
  واکاوی چهرشنبه‌سوری از سوی یک مردم‌شناس
● اصالت چهارشنبه‌سوری ایرانی است
   
 
خبریار امرداد- نگار پاکدل :

سعیده پراشمهم‌ترین ویژگی جشن‌های ایرانی که از جشن‌ها و آیین‌های پایان سال یا آیین‌های شکار در سراسر دنیا دگرگونشان ‌می‌کند این است که هیچ سندی نیست بر هرج و مرج در آیین‌های نیایش و جشن‌های ایرانیان. می‌توانم به جرات بگویم  در بیشتر آیین‌های دنیا مانند آیین هالوین حتا امروزه گونه‌ای هرج و مرج و آزارهای گوناگون وجود دارد، اما در ایران سندی وجود ندارد به آزار و اذیت  و به هرج و مرج در آیین‌های جشن و نیایش‌ها.

چهارشنبه‌سوری یا میرنوروزی؟ 
«سعیده پراش»، کارشناس ارشد مردم‌شناسی و استاد دانشگاه‌های آزاد، پیام نور و علمی کاربردی افزون‌بر سخنان بالا در نشستی با عنوان، «چهارشنبه‌سوری و باور عامه» افزود: «‌به گفته‌ی استاد پورداود(که من نیز به آن باور دارم)، ما در ایران باستان روزهای هفته نداشتیم و نیاکان ما، سال را بر ١٢ ماه ٣٠ روزه و یک پنجه بخش کرده بودند و جشن(چهارشنبه‌سوری)که در پنجه گرفته می‌شده را، از لحاظ نزدیکی زمانی می‌توانیم به جشن میر‌نوروزی در این هنگام پیوند دهیم، که آن نیز در پنجه‌ی سال برگزار می‌شده است و برخی بر این باورند که در ۵ روز پس از پنجه، یعنی ۵ روزِ نخست فروردین نیز این جشن هنوز ادامه داشته، یعنی جشنی١٠ روزه بوده است.»
«پراش» سخنانش را این‌گونه ادامه داد:‌ «در جشن، میرنوروزی فردی را برمی‌گزیدند که ویژگی‌های شوخ‌گونه داشته و در این ۵ یا ١٠ روز، همه‌ی هیات دولت را به چالش و پرسش می‌کشانده، در اسناد تاریخی هست که میرنوروزی در این روزها می‌‌توانسته همه را محاکمه کند و حتا، وزیر، شاه و درباریان را به زندان بیندارد.»

چهارشنبه سوری ایرانی است؟
این استاد مردم‌شناسی سپس به اصالت چهارشنبه‌سوری پرداخت و گفت: «‌برخی به ٢ شوند(:دلیل) می‌گویند که چهارشنبه‌سوری، از آن ایرانیان نیست که در اینجا به آن‌ها اشاره می‌کنیم.
١: نام چهارشنبه که ایرانی نیست و نامی عربی است.
٢: این جشن از غروب روز سه شنبه آغاز می‌شود و همان‌گونه که در گاه‌نامه‌ی قمری نیز آمده این گاه جشن گرفتن اعراب است و ایرانیان جشن‌هایشان را از بامداد آغاز می‌کردند.
وی در ادمه گفت: «اما من به دو شوند باور دارم که نباید در بن‌مایه‌ی ایرانیِ این جشن،‌ تردید داشت.
نخست آن‌که شخصیت میرنوروزی گواهی استوار بر این مدعاست. دوم این‌که؛ در فرهنگ ایرانی به جشنی در پنجه اشاره شده که ویژه‌ی نیاکان و روان پاک درگذشتگان بوده است. ایرانیان بر این باوررند که در این زمان، فروهر پاک درگذشتگان به زمین بازمی‌گردند. از همین‌روی آتش را بیشتر بر بام خانه می‌‌افروختند تا در گذر.»
«پراش» گفت: «ما می‌دانیم که نماد فروهر و باور به فروهر درگذشتگان، باوری دیرینه و کهن است و به زمانی بسیار دورتر از آمدن اسلام به ایران برمی‌گردد.‏ پس چهارشنبه‌سوری‌، دیرینگی‌اش به پیش از آمدن اسلام بازمی‌گردد.»

تاثیر فرهنگ ایرانی
وی سپس به برخی آیین‌هایی که امروزه چندان شناخته شده نیستند، پرداخت و گفت: «ما در ایران چرخش حیات دینی را بسیار می‌بینیم. مردم به ناچار برای نگهداری از آیین‌ها، نامش را دگرگون کرده‌اند. به زبانی دیگر، تازیان با آمدنشان به ایران به جای صادر کردن فرهنگ خودشان به ایرانیان بسیار هم از فرهنگ‌های ایرانی وام گرفتند، آن‌چنان که هنوز هم در برخی از کشورهای عربی جشن مهرگان را برگزار می‌کنند.»
 به گفته‌ی وی هنوز در برخی شهرها و روستاهای ایران در این ۵ یا ١٠ روز و یا برخی جاها در واپسین چهارشنبه‌ی سال و یا واپسین پنجشنبه‌ی سال، خوراک و نذری به گورستان می‌برند و در گاه برگشت بخشی از آن خوراک را برجای ‌می‌گذارند چرا که باور دارند روان درگذشتگان به زمین می‌آیند و این خوراک برای آن‌هاست.
وی به نمونه‌ای دیگر پرداخت و افزود: «هنوز در برخی از روستاهایمان، بامداد روز چهارشنبه‌سوری با تابش نخستین اشعه‌ی ارغوانی‌رنگ خورشید، زنان روستایی در آب، خود و کودکانشان را می‌شویند و بر این باورند که با این کار همه‌ی بیماری‌ها و ناخوش‌‌ها را از خودشان دور می‌کنند.»
بنابر سخنان این پژوهشگر در روستاهای زنجان از ۴ چهارشنبه نام می‌برند. در نخستین چهارشنبه، شستشو، در دومین چهارشنبه، خرید و در سومین چهارشنبه، سبزه می‌کارند و واپسین چهارشنبه را به نام کهنه و فرسوده می‌خوانند.»

نابودی نحسی چهارشنبه
وی سپس به شوند(:دلیل) نام‌گذاری چهارشنبه که نامی عربی است پرداخت و گفت: «اعراب روز چهارشنبه را نحس می‌دانستند و ایرانیان برای نگهداری این آیین، بر آن شدند تا خود را با ایشان همراه کنند تا بتوانند این سنت را پاس بدارند. بنابراین ایرانیان واژه‌ی چهارشنبه را از اعراب وام گرفتند و پیشنهاد کردند که برای از میان بردن نحسی چهارشنبه در این روز جشن برپا کنند.»
او گفت: «در برخی کتاب‌ها خواند‌ه‌ام که این جشن را از آن روی چهارشنبه‌سوری نامیده‌اند که، چهارشنبه‌ی آخر صفر، مختار ثقفی به خونخواهی علی‌بن‌حسین، آتش می‌افروخته تا پیروان و شیعیان را شناسایی کند که البته این به باور من نادرست و نابجاست.»

چرا چهارشنبه‌سوری مکتوب نشده؟
این استاد دانشگاه سپس گفت: «درپاسخ به این پرسش که چرا چهارشنبه‌سوری مکتوب نشده باید بگویم که اساسا جشنی که مردمی باشد کمتر مکتوب می‌شود و بیشتر سینه به سینه نقل می‌شود. با این حال این‌گونه جشن‌ها اما بهتر از جشن‌های مکتوبی که در سرای پادشاهان برپا می‌شده، برجا می‌ماند. چنان‌چه چهارشنبه‌سوری تنها در کتابی از ابوریحان و در کتاب محاسن الاضداد، مکتوب شده اما امروزه می‌بینیم که بیشتر مردم با این‌که ممکن است حتا فلسفه‌ی چهارشنبه‌سوری را ندانند اما بر برپایی آن کوشش می‌ورزند.»

آیین پریدن از روی آتش
در دنباله «پراش»، با اشاره به سخن استاد پورداوود گفت: «‌ایشان بر این باورند که شعر سرخی تو از من و زردی من از تو، نمی‌تواند برای ایرانیان باشد چراکه ایرانیان آن اندازه به سپندینگی و پاکی آتش ایمان داشتند که بر این باور بودند که آتش، همه ی بدی‌ها و پلیدی‌ها را می‌زداید و نیازی به گفتن نیست. البته ممکن است این چیزی باشد که پس از کم شدن از ارزش آتش در میان ایرانیان پدید آمده باشد.»
وی همچنین افزود: «ایرانیان در این روز، آتش می‌افروختند تا سرما، تاریکی را با اعتدال بهاری نابود کنند.»

خاکستر آتش
این پژوهشگر درباره‌ی خاکستر آتش  چهارشنبه‌سوری گفت: «خاکستر آتش به اندازه‌ی خود آتش سپندینگی داشته و پس از خاموش شدن آتش این خاکستر را به آب می‌سپردند و یا در کشتزارها می‌ریختند برای بارورتر شدن زمین. برخی نیز این خاکستر را در طویله‌ می‌ریختند یا در لانه‌ی مرغ‌هایشان برای برکت و باروری دام‌هایشان.»
او در دنباله به برخی آیین‌ها که در جشن چهارشنبه‌سوری اجرا می‌شده، همچون قاشق‌زنی، شال‌اندازی، فالگوش ایستادن، شکستن ظروف سفالی و... اشاره کرد.
به گفته‌ی پراش در چهارشنبه پایانی سال، ظروف سفالین آب را می‌شکستند تا کهنگی و فرسودگی یک‌سال گذشته را از خود دور کنند.

خوراک‌های چهارشنبه‌سوری
«پراش» در‌باره‌ی خوراک‌های ویژه‌ی این شب گفت: «آش به عنوان یکی از خوراک‌های مهم این سرزمین است که برای نذر و دفع بیماری و نیایش به درگاه خدا و در آیین‌های جشن می‌پختند.آش که حبوباتش از زمین و آبش از آسمان است، پیوندی میان آسمان و زمین می‌سازد و ایرانیان بر این باور بودند که با خوردن این آش، برکت و باروری را به درون خود می‌کشند.»
«پراش»، درباره آجیل چهارشنبه‌سوری گفت: «آجیل نیز که مغزیجات است برای ایرانیان بسیار باارزش بوده و بر این باور بودند که با خوردن آن برکت و زایش را به درون خود می‌کشند.»
این پژوهشگر درباره رشته پلو، دیگر خوراک این شب اینچنین گفت: «به گفته‌ی یکی از استادانم هرکدام از رشته‌های رشته‌پلو برای نیتی است تا در سال نو، گره‌ کارها و مشکلات باز شود و ایرانیان با خوردن رشته‌پلو این رشته‌های کار و رونق زندگی را به درون خود می‌بردند و باور داشتند که با خوردن این خوراک در چهارشنبه‌سوری دیگر گره‌ای به کارشان نمی‌افتد.»


کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٧
 
.: نظرات () :.


شب وه (شب پنجه آخر سال) شریف آباد

در شریف‌آباد روز اورمزد از فروردین ماه، یعنی روز اول سال نو را، «روزِ وَه» می گویند و شب پیش از آن، آخرین روز از پنچ روز پنجه یا پنجه وه است. زرتشتیان باور دارند که پنجه وه به فروهرها اختصاص دارد و هنگامی است که فروهر درگذشتگان برای سرکشی بازماندگان خود فرود می آیند.

در این روزها زرتشتیان، خانه‌های خود را از درون و برون پاک و تمیز می‌کنند و خانه و کاشانه برای برگزاری هر چه با شکوه تر جشن نوروز آماده و مرتب می شود .

با غروب آفتاب آخرین روز پنجه، روی بلند ترین بام خانه، همراه با آتشدان و چوب خشک، سفره سفیدی گسترده می شود و روی آن کتاب اوستا و گلدانی پراز شاخه‌های مورد سبز و سرو گذاشته می شود. در کنار آن، مجسمه های کوچک حیوانات اهلی که پسران خانواده آنها را با گل رس ساخته‌اند و با گل سفید رنگ کرده‌اند، قرار داده می‌شود و بر پشت آنها خورجین‌های سبزه گذاشته می شود.

در گوشواره پسگم (صفه) کپی‌هایی (گل تر وپاکیزه و سفت که به شکل کره درست شده و شاخه های ریحان سبز را در آن فرو برده‌اند) که توسط دختران آماده شده و با روسری روی آن را پوشانده‌اند، قرارداده می شود، و زینت بخش  بام سر در خانه، چراغ فانوس روشن وسبزه کاشته شده، است.

در گاه اشهن، صاحب‌خانه نان تازه، کماچ، نان آکنجه، نان پینه، نان شیر، سینی میوه مثل انار و به و انگور، بشقابی لرک (هفت میوه خشک شده)، شربت، نان شیر مال وحلوای کنجد که از آن شکل‌های مینیاتوری گوسفند ، گاو، شتر ومرغ درست‌کرده‌اند و روی نان قرارداده‌اند، به پشت بام می برد و روی سفره قرار می‌دهد.  سیر وسداب، سیرگ وتخم مرغ که مادر به همراه کماج پخته است، چیزهای دیگری است که در شب وه، بچه ها آنها را به پشت بام می برند.

کوهه، نام یک نوع خاصی از آتشدان که بچه ها با گل رس آن را ساخته اند، آن هم به پشت بام آورده می شود.

از گاه اشهن دربلند ترین نقطه بام خانه، پدر آتش را روشن می کند و روی آن هیزم می گذارد تا شعله‌اش ثابت بماند، همه اهل خانه باهم گاه اشهن می سرایند  و بعد پدراوستاهای دیگر را می‌خواند و به برادر بزرگ‌تر می گوید که میوه‌ها را نصف کنند، مادر هم بوی خوش و کند ر وعود بر  آتش سوخته شده می‌گذارد.

 بوی خوشی که از آتش در هوا پراکنده می‌شود همراه با بوی میوه ها و هوای ملایم و خنک صبح‌گاه،  یکی از زیبا‌ترین خاطره‌های هر فرد زرتشتی از مراسم شب وه است.

با سر آمدن گاه اشهن و دمیدن اولین سپیده آسمانی همه چراغ ها را خاموش می‌کنند و شعله آتش را هم با وسیله‌ای که روی آن می گذارند، کم می‌کنند؛ بعد مادر مقداری گل سپید را که در آب خیسانده و رقیق کرده است، با خدابیامرزی به روان در گذشته‌های خانه خود و همسایه، با ملاقه مسی بر پشت بام می پاشد و به این ترتیب روان در گذشتگان را در سفر به مینو، بدرقه می‌کند.        

صبح روز بعد، صبحانه، به طور دسته جمعی با همسایه ها در پشت بام صرف می شود و سپس بچه‌ها با کوهه‌های  پر از آتش پشت بام، به درمهر رفته و آتش را در ظرفی مخصوص خالی می‌کنند تا آتشبند در‌مهر، آن را گلچین کند و به آتش بزرگ برساند. بچه‌ها بعد از خالی کردن آتش با کوهه‌های خالی به کوهه جنگی می پردازند و کسی که کوهه اش سالم می ماند مثل یک قهرمان تشویق می شود. دخترها هم به در میدان روستا کُپی جنگی می‌کنند و بعد هم با ریحان سبز، شاد به خانه بر می گردند و  خانواده دسته‌جمعی برای شرکت در مراسم گهنبار عید نوروز به درب‌مهر می‌روند.

مراسم شاد و ساده و تاثیرگذار شب وه، آنچنان در خاطره ها مانده است که در هند و کالیفرنیا به شکل مراسم موکتاد و در میان اقوام دیگر ایرانی به صورت احترام به درگذشتگان در آخرین روزهای سال باقی مانده است.

ولی روستاهای زرتشتی نشین ایران، به دلیل تزریق نادرست پول نفت به اقتصاد ایران دردهه پنجاه و افزایش کوچ ها ومهاجرت ها، به تدریج  از سکنه خالی شده‌اند و مراسم همگانی شب وه دیگر برگزار نمی‌شود و یا تعدادی اندک بطور مختصر آن را برگزار می‌کنند؛ بزرگان قوم باید چاره‌ای بیندیشند تا مثل همیشه با برگزاری مراسمی شاد و زیبا، جوانان و کودکانی شاد داشته باشیم وبزرگسال‌هایمان افسرده نشوند.

ارتباط مراسم شب وه با چهارشنبه سوری در ایران و یا مراسم هالوین در ایرلند وانگلیس و نقاط دیگر و افراط و تفریط در این رسوم، نیاز به تحقیق محققان واصلاح مراسم دارد.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٦
 
.: نظرات () :.


ایزدانی که با سال نو به زمین باز می گردند

درباره آغاز سال نو و مراسم نوروزی این جشن کهن که به باز زایی طبیعت وابسته است . از جوانب گوناگون می توان بحث کرد :
این جشن بزرگ به سنتی کهن تر از اوستا تعلق دارد ولی نام آن در اوستا نیست .
آیین نوروزی گستره ای پهناور از فلات ایران و بین النهرین را سیراب می کند .
مراسم مربوط به آن همانندی های بسیار بارزی با آیین های مربوط به تموز و آدونیس و آتیس در یونان و بین النهرین دارد .
برگزیدن نخستین روز از اعتدال به عنوان آغاز سال نو ، در آیین زرتشتی ، بر پایه ای از سنت های دیرینه شبانی و کشاورزی قرار دارد و بسیار معقول به نظر می رسد که مردم گله دار آغاز بهار را که نوید بخش علف های تازه بهاری و زاده شدن بره ها بز غاله هاست ، زمانی نو برای سر آغاز سال و موسمی مناسب برای برگزاری جشنی بزرگ برگزینند .
نوروز که در گاهشماری ایرانی قرینه آیین مهرگان قرار می گیرد ، با عدم مراعات کبیسه به صورت نوروز گردانی در می آید .
جمشید ، فرمانروای آرمانی اساطیری ایران با این جشن پیوندی نزدیک دارد .
نوروزی عام هست و نوروزی خاص .
همه این نکات مسائل بسیار مهم و قابل توجه هستند و سخن گفتن درباره هر کدام از این موارد بحث های پر کشش و شیرینی را پیش خواهد آورد ، اما آنچه در این مقال ، در ارتباط با مراسم نوروز مورد توجه قرار می گیرد ، بحث درباره شخصیتی اساطیر در پیوند با این آیین است که رپیثوین یار پیهوین نامیده می شود و نمونه های مشابهی در دیگر فرهنگ های کهن نیز دارد .
این گروه از ایزدان، در زمستان به زیرزمین می روند و در آغاز بهار به روی زمین باز می گردند و با بازگشت خود به طبیعت جانی دوباره می بخشند ؛ به سخنی دیگر با باز زایی گیاه ارتباطی تنگاتنگ دارند و شادمانی بر آمده از بازگشت آنها به شادمانی های جشن های آغاز سال پیوند می خورد .

نام ایزد رپیهوین از اسم مؤنث rapiwa در اوستا می آید که معنی نیمروز دارد و repiwinaصفتی مشتق از آن است . این واژه در پهلوی به صورت rawin و rapihwin می تواند تلفظ شود . و مفهوم آن ، گاه نیمروز گرمای نیمروز ومینو یا ایزد موکل بر نیمروز است . در زاد سپرم آمده است که نام رپیهوین از رامش است با پس وند tara در اوستا tar در پهلوی معنی ناحیه ی جنوب را می دهد .
رپیهوین نشان دهنده گاه آرمانی در فرهنگ ایران باستان است . برای مردمانی که در پس اندیشه شان سرمای آزار دهنده و مرگ آور نقش بسته است ، زمان نیمروز که خورشید گرمابخش در بالاترین پایگاه قرار دارد ، مسلما" از ارزش والایی برخوردار است . این گاه قرینه نیمه شب است که اوج قدرت فرمانروایی تاریکی است .
رپیهوین ایزد موکل بر این زمان نگاهبان گرماهای روی زمین هم هست . گرمایی که چون بر دیو سرما پیروز می شود گیاهان را به بالندگی ، درختان را به بار آوری و جانوران را به باروری سوق میدهد .
این ایزد با سروری بر زمان نیمروز، با روشنایی نیز ارتباطی مستقیم می یابد .
در این گاه مقدس نیمروزی است که همه رخدادهای مهم اساطیری رخ داده است .
پیش از آن که اهر یمن به آفرینش اهورایی بتازد خورشید بی حرکت در بالای جهان ایستاده بود و در پایگاه رپیهوین قرار داشت و همیشه نیمروز یعنی گاه رپیهوین بود .
اورمزد در گاه رپیهوین نیایش به جای آورد و آفرینش را در چنین زمانی آغاز کرد .
در همین گاه رستاخیز انجام خواهد شد و به این ترتیب رپیهوین ایزد موکل بر این زمان ، سرور زمان فرشکرد = باز سازی جهان نیز هست .
هم پرسگی = دیدار و گفتگوی یه موعود زرتشتی : اوشیدر ، اوشیدر ماه و سوشیانس در این زمان مقدس اتفاق خواهد افتاد .
گاه رپیهوین یکی از پنج گاه شبانه روزی آیین مزدیسنایی است این پنج گاه عبارتند از :
1- هاون گاه که زمان آن از بر آمدن خورشید است تا نیمروز
2- رپیهوین گاه که زمان آن از نیمروز است تا پاسی پس از ظهر ( حدود سه ساعت )
3- ازیریت گاه بعد از ظهر است تا غروب آفتاب
4- ابسروسریم گاه از زمانی که نخستین ستاره در آسمان ظاهر می گردد تا نیمه شب
5- اوشهین گاه از نیمه شب تا زمانی که ستاره نا پدید گردد .
بر هر کدام از این گاهان مینو و سروری موکل است و بر گاه رپیهوین ایزد رپیهوین و اردیبهشت امشاسپند نیز همکار اوست .
نیایش پنج گانه شبانه روز اختصاص به این گاه ها دارد که ضمن آن ایزدان موکل بر این گاه ها نیایش می گردند .
در طول زمستان بنابر گاهشماری ایران باستان گاه رپیهوین از این پنج گاه حذف می گردد و نیاش به آن نیز صورت نمی گیرد .

اما زمستان از چه زمانی آغاز می گردد .
سال در گاهشماری ایران باستان دوازده ماه سی روزه دارد . نام این ماه ها همسان نام ماه های خورشیدی است که در تقویم کنونی ما باقی مانده است .
بر هر روزی از ماه نیز ایزدی موکل است . نیایش به این ایزدها بخش سی روزه کوچک و سی روزه بزرگ خرده اوستا را شامل می شود .
بر این دوازده ماه سی روزه باید پنج روز بهیزگی = پنجه دزدیده ، خمسه مسترقه را افزود . 5 ساعت و 48 دقیقه و51/45 ثانیه که از زمان حرکت انتقالی زمین به دور خورشید باقی می ماند در طی 120 سال بر یک ماه بالغ می شد که به صورت ماه سیزدهم بر سال خورشیدی افزوده می گردید .
تقسیمات فصلی در گاهشماری قدیم ماه به صورت کنونی نبود . با وجود این که نام هر چهار فصل را در فرهنگ واژگان زبان های کهن ایرانی داریم ولی باید گفت که داشتن فصول چهارگانه در سال سنتی جدید است .
اگر تقسیمات گاهانباری را در تقسیم سال به بخش های نامتساوی کنار بگذاریم در اوستا از زمستان ده ماهه و تابستان دو ماهه سخن گفته می شود با تأکید بر این که در آن دو ماه نیز هوا بسیار سرد است . شاید این تقسیم بندی ، سنتی کهن تر از سنت اوستایی را نشان می دهد .
در زند همین بخش از اوستا و در دیگر متن های پهلوی سخن از تابستان هفت ماهه و زمستان پنج ماهه است و این تقسیم بندی اخیر در این مبحث مورد توجه ماست .

تابستان از نخستین روز فروردین ( روز اورمزد ) آغاز می شد و در سی ام ماه مهر ( روز انارام یا انغرام ) پایان می یافت .
زمستان از نخستین روز آبان ( روز اورمزد ) شروع می شد و تا نخستین روز سال که دیو سرما مغلوب گرمای تابستان شود ادامه می یافت .
سرور هفت ماه تابستان ایزد رپیهوین است که با گرمای زندگی بخش ، هستی را به زایایی سوق می دهد . در این مدت گاه رپیهوین در میان گاه های پنج گانه روز جای دارد و نیایش به این ایزد هر روز به جای آورده می شود . ولی به جز این نیایش روزانه ، به شکرانه از سرگیری فرمانروایی گرما و شکست سرما لازم است یزش دیگری برای این ایزد انجام دهند نام این یزش آفرینگان رپیهوین است که زمان آن آغاز بهار است و نوعی خوش آمد گویی به ایزد رپیهوین است می بایست آن را در روز اورمزد از ماه فرودین اجرا کنند اما زرتشتیان ایران آن را در روز خرداد از ماه فروردین به جای می آورند . شاید به این دلیل که این روز آغاز نوروز بزرگ است . پارسیان هند این آیین را در روز اردیبهشت ( روز سوم ) ماه فروردین اجرا می کنند شاید به این دلیل اردیبهشت امشاسپند که موکل بر روز سوم است موکل بر آتش نیز هست و جزء همکاری رپیهوین به شمار می آید .
در سنت های جدیدتر زرتشتی ، آفرینگان رپیهوین در همه اردیبهشت روزها ( سوم هرماه ) در نیایش گاه ها باید به جای آورده شود .
دو ایزد به نام های فرداث فشو موکل بر پاسبانی از چهار پایان خرد و زنتوم موکل بر نگاهبانی از ناحیه ها جزء همکاران رپیهوین هستند .
ایزد رپیهوین گاهی نیز نوعی همسانی با آتش اوروازشت پیدا می کند که آتش مخصوص گیاهان است .
همانطور که در آغاز تابستان آفرینگان رپیهوین برای خوش آمد گویی و درود به گرما و ایزد موکل بر آن اجرا می شود ، برای بدرود او نیز در آخرین روز تابستان بزرگ یعنی روز انیران ( روز سی ام ) ماه مهر نیز باید آن را به جای آورند ولی زرتشتیان ایران این مراسم را در روز مار سپند ( روز بیست و نهم ) ماه مهر انجام می دهند .

در درازای زمستان این ایزد گرمابخش کجاست؟
او در آغاز زمستان راهی دنیای زیرزمینی می شود . وظیفه او این است که به یاری چشمه های آب زیرزمینی بشتابد و ریشه گیاهان را گرم نگاه دارد تا آنها به دلیل سرما خشک نشوند و از میان نروند . اگر در فصل تابستان دوباره از چشمه ها آب می جوشد و گیاهان سر سبز و درختان پر بارند از تیمارهای دلسوزانه این ایزد است . از این روست که در فصل زمستان که ایزد رپیهوین در زیرزمین به سر می برد آب چشمه ها گرم است و در تابستان که او در روزی زمین است ، آب چشمه ها سرد است .
نگاهداری و نگاهبانی او از آب های زیر زمینی در زیرزمین ، از جهتی قرینه کار ایزد بیشتر است در آسمان که موکل بر باران ها و آب های آسمانی است .
زمانی که ایزد رپیهوین در زیرزمین به سر می برد و در نبرد با دیو سرماست باید او را با برپا کردن آیین های خاص یاری داد ، جشن های آتش که در زمستان در روزهایی خاص برگزار می شده است برای نیرو بخشیدن به او بوده است مانند جشنی که در روز بهرام ( روز بیستم ) از ماه آذر اجرا می شد .
در مورد جشن سده نیز که در روز آبان ( روز دهم ) از ماه بهمن اجرا می گردد بسیاری را عقیده بر این است که این جشن یادمان گذشت صد روز از رفتن رپیهوین به دنیای زیرزمینی است و یا بهتر بگوییم صد روز پس از رفتن اوست و 50 روز پیش از آمدنش یا به قولی جشن سده گذشت چهل روز از تولد خورشید در شب یلدا است و یادمانی از نیرو گرفتن و بزرگ شدن او و در این صورت واژه سده را از معنی صد جدا می کنند و به روشنایی ربط میدهند .

بازگشت سالانه رپیهوین در بهار نشانی از پیروزی نهایی است ، پیروزی گرما بر سرما ، روشنی بر تاریکی ونیکی بر بدی ؛ از این رو رپیهوین سرور نیکی ها نیز هست تا زمانی که نیروی بدی برای همیشه از میان برود و فرمانروایی جاودانه اهورامزدا بر جهان آشکار شود .
همانندی هایی نیز از رفت و بازگشت رپیهوین با رستاخیز هست و ظهور برگ نو و شکوفه ها بر درختان خشک و مرده زمستانی با برخاستن مردگان .
ایزد رپیهوین زیربنای چنین شکوفایی را فراهم می سازد و از این رو برای بالا آمدن او بر روی زمین باید نیایش های خاصی به جای آورد که آفرینگان رپیهوین بخشی از آن است و هم چنین در کنار آیین های نوروز آیین های خاصی نیز برای رپیهوین اجرا می شده است . در بیشتر این آیین ها نشانه ای از زیر بنای یک جامعه کشاورزی را می توان یافت و شباهتی میان رفت و بازگشت رپیهوین با آیین های مربوط به ایزدانی که می میرند و سپس زنده می شوند . مانند مراسمی که در آسیای مقدم و در یونان برای آتیس و آدونیس و تموز اجرا می شده است .

مثلا" در آیین مربوط به آدونیس نخست بر مرگ ایزد می گریستند و برای بازگشت او شادمانی می کردند . حتی پیکره هایی را شبیه به آدونیس مرده در چشمه ها و در آب های جاری می انداختند و این افسونی بود که بدان وسیله می خواستند باران مکفی را تضمین کنند رسم مشابهی نیز در اروپا و هند وجود داشته است .
آتیس نمادی از حاصلخیزی و کشاورزی است . او خدای جوان و زیبای فریجی است که مورد عشق و محبت ایزد بانو سی بل قرار می گیرد که به مراتب از او والا مقام تر است و سی بل دلبستگی خود را اظهار می دارد و با آتیس عهد و پیمانی می بندد . آتیس به دلیل پای بندی به ایزد بانوی دیگری این پیمان را فراموش می کند و مورد خشم سی بل قرار می گیرد و به دنیای زیر زمینی فرستاده می شود . سپس بازگشتی در بهاران برای او قائل می شدند و آیین هایی شبیه به آیین های نوروزی برای این باززایی انجام می دهند .
آدونیس ایزدی است که از درخت زائیده شده است ، یعنی ارتباطی تنگاتنگ با گیاه دارد . این ایزد مورد علاقه شدید ایزد بانوی عشق آفرودیت ( = ونوس ) قرار می گیرد و حسادت مارس خدای جنگ که دلداده آفرودیت هست اوج می گیرد . مارس خود را به صورت گرازی در می آورد و به آدونیس حمله می کند و هستی روی زمینی را از او می گیرد و او را به دنیای زیرزمینی می کشاند . آفرودیت بر این مرگ زار می گرید و او را تبدیل به نوعی گل آلاله یک روزه می کند که در بهار ظاهر می شود . آدونیس راهی دنیای زیرزمینی می شود . در دنیای زیر زمینی ایزد بانوی تاریکی پرسفون دل بر او می بندند و راه بازگشتش را مسدود می کند . گله و شکایت به درگاه خدای خدایان زئوس ( = ژوپیتر ) کشیده می شود و سرانجام رأی عالی بر این قرار می گیرد که آدونیس چهار ماهی در بهاران به روی زمین بیاید و با آفرودیت خدای عشق و باروی به سر برد . در این زمان است که سر سبزی همه جهان را فرا می گیرد و باززایی طبیعت آشکار می شود . او باقی ماه های سال را در کنار پرسفون خواهد بود . از این رو در چنین ایامی سر سبزی از جهان روی می تابد تا دوباره آدونیس برگردد و بهاران شود .

اسطوره معروف دیگری در یونان در مورد فصل ها و بازگشت بهاران وجود دارد و آن متعلق به ایزد بانو دمتر= سرس است او الهه باروری گیاهی و به خصوص نماد گندم و محصولات زرین کشاورزی است و موهای طلایی که در روایت ها برای او فرض شده است بازتاب این نماد است . اما محبت مادرانه او نیز اهمیتی خاص دارد . دمتر از زئوس صاحب دختری می شود . که آن را کوره یا کورئا می نامند او به این دختر مادرانه عشق می ورزد .
روزی کوره در باغ گل نرگسی می چیند و ناگهان زمین باز می شود و او به درون زمین و به دنیای زیر زمینی کشیده می شود . بر دنیای زیر زمینی ایزد پلوتون = هادس حاکم است که برادر زئوس است . زئوس با پلوتون سازشی کرده است و قول ازدواج کوره را به او داده است .
کوره در زیرزمین پرسفون یا پرسفونه نامیده می شود و به صورت ایزد بانوی تاریکی در می آید . روندگان به دنیای زیرزمینی راهی به دنیای بالا ندارند . دمتر بسیار رنجیده خاطر می شود و از المپ و از خدایان روی بر می گرداند و خود را به صورت پیرزنی در می آورد و چون خشمش اوج می گیرد بر آن می شود که به خاک فرمان دهد که دانه ای گندم نیز نرویاند و خشکسالی و قحطی جهان را فرا می گیرد . مردمان وحشت زده دست به دامان خدایان می زنند و خدایان درمانده می شوند و قاصدی را نزد دمتر روانه می کنند ، پس از اصرار خدایان و به این شرط که دخترش را به او باز گردانند ، باروری را به زمین باز می گرداند . ایزد هرمس از جانب زئوس به دنیای زیرزمینی می رود تا کوره را که در آنجا پرسفون نامیده می شود به زمین باز گرداند . پلوتون مجبور است فرمان زئوس را بپذیرد ولی پیش از بازگشت پرسفون دانه اناری را به او می خوراند که در فرهنگ یونان نماد دوام زندگی زناشویی است و جدایی ناپذیری همسران ، کوره روی زمین می آید و در پاسخ پرسش مادر که آیا چیزی خورده ای ؟ حکایت دانه انار را می گوید . دوباره خشم دمتر اوج می گیرد . این بار با وساطت رئامادر هستی ، قرار بر این می شود که کوره هشت ماه از سال در کنار دمتر و در بالای زمین باشد و چهار ماه دیگر را در زیر زمین در کنار پلوتون .
پرسفون چون به زیرزمین می رود زمین هم چون دمتر جامه سوگواری به تن می کند و از باروری می افتد و چون در بهاران به روی زمین باز می گردد و با مادر خود به سر می برد باروری به جهان باز می گردد .

اسطوره ای نیز در میان اساطیر بین النهرینی هست که در آن تعبیراتی برای تغییر فصل می توان بافت . این اسطوره داستان ایشتر و تموز است که به صورت های گوناگون نقل شده است و در این جا گونه ای از این روایت ها نقل می شود :
ایشتر یکی از شش خدای مهم بین النهرین و ایزد بانوی عشق و باروری است . گاهی او را اینانا نیز می نامند .
ایشتر دلداده تموز= دو موزی می گردد که خدایی کم اهمیت تر از اوست . تموز نماد آفتاب بهاری است . در هنگام پائیز نیرویش نقصان می پذیرد و به زیر زمین می رود . ایشتر در طلب او راهی دنیای زیرزمینی یا هادس می شود که در بین النهرین نام سرزمین مردگان است .
بر این دنیای زیرزمینی دو ایزد فرمانروایی می کنند : ایزد بانویی به نام ارشکیگال که به روایتی خواهر ایشتر است و همسر او نرگان که هر دو ایزدان سختگیری هستند و سرنوشت در گذشتگان را در دست دارند . تموز در قلمرو و آن ها گرفتار است .
ایشتر بر در این قلمرو می کوبد تا وارد دنیای مردگان شود . در به روی او نمی گشایند . چون او رخصت ورود به آن سرزمین را ندارد . اصرار می ورزد و تهدید می کند که مردگان را به جای زندگان خواهد انداخت . سرانجام اجازه دخول می یابد . ولی باید شدائدی را تحمل کند . هزاران درد و بیماری او را فرا می گیرد . او باید از هفت دروازه بگذرد . در هر دروازه ای قطعه ای از لباس یا وسایل زینتی اش را از او می گیرند و سرانجام او را برهنه وارد دنیای زیرزمینی می کنند .
در این زمان که ایشتر در زیرزمین است . آدمی ، جانور و گیاه همگی سترون می شوند . زمین از محبت و باروری تهی می گردد . جهان آشفته می شود . مرمان دست به دامان خدایان می شوند و خدایان درمانده برای چاره جویی پیش ائا = انکی خدای آب و حکمت و خرد می روند و با صوابدید او فرستاده ای را به دنبال ایشتر روانه می کنند . ابشتر به شرطی حاضر به بازگشت می شود که خدایان به او قول بازگرداندن تموز را در بهاران بدهند . خدایان این در خواست او را می پذیرند و ایشتر راه جهان بالا را پیش می گیرد . نخست به فرمان ائا ، آبی به سر او می ریزند تا دردها و بیماری ها را از میان ببرند . در بازگشت از همان هفت به او باز پس می دهند واو سرانجام به زمین می رسد . تموز با اوست و بهاران است .
شادی ، خرمی باروری و عشق باز می گردد . ولی تموز نمی تواند چون ایشتر جاودانه در بالای زمین بماند و بخشی از سال را باید به دنیای زیر زمینی باز گردد .
در بهاران که او روی زمین است ، ایشتر به عشق او زمین را بارور و سرزنده می کند و در دوران بازگشت او به زیرزمین ، جهان سرد و مرده است .

نمونه های دیگری از این نوع اسطوره های مرتبط با فصل ها و باززایی طبیعت را در فرهنگ های دیگر می توان یافت و در اسطوره های ایرانی نیز به تعبیرات دیگری می توان رسید . در داستان کشته شدن اوزیرس در مصر به دست بردارش ست که نماد تاریکی است و بازیابی حیات به کمک همسرش ایزیس و به خصوص فرزندش هوروس که خدای خورشید است ، احتمالا" جای پایی از این تفکر را می توان یافت . در ایران نیز سیاوش و مرگ او وگل سیاوشان و رستاخیز او در کیخسرو ، همانندیهای روشنی با این اندیشه دارد .


منبع : nowruz.ir



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٦
 
.: نظرات () :.


مراسم نوروز در زمان ساسانیان چگونه برگزار می‌شد؟

در عهد ساسانیان ، نوروز در میان ملت ایران و نیز در دربار مراسم مخصوص و تشریفات فراوان در کار بوده است و به تحقیق می‌توان گفت که در هیچ زمان مراسم نوروز را با این همه تکلفات به جا نمی‌آوردند و خوشبختانه از اغلب این مراسم اطلاعات کافی در دست است .
از جمله کارهایی که در ایام نوروز درعهد ساسانیان انجام می‌گرفت این بود که در نوروز شاهان ساسانی سان سپاه می‌دیدند و به عزل و نصب حکام می‌پرداختند

دکتر « اردشیر خدادایان » کارشناس تاریخ باستان و استاد دانشگاه شهید بهشتی معتقد است که :
« آیین ساسانیان در این ایام چنین بود که پادشاه به روزنوروز بار عام را شروع می ‌کرد و حق‌های حشم و لشکر را می‌گزارد و حاجت آن را روا می ‌کرد و بعد از آن زندانیان را آزاد و مجرمان را عفو می‌نمود ، به عنوان نمونه شاپور دوم به دانیال نامی ‌که سردار نظامی ‌او بود در روز نوروز خلعت داد و انوشیروان و بقیه پادشاهان در نوروز متهمان را می‌بخشیدند و به کسانی که در جنگ پیروز می‌شدند جایزه می‌دادند و حتی به کشاورزان و دامپروان نمونه نیز هدایا و خلعت می‌دادند .»

ساسانیان نوروز را« نوک روژ» می‌گفتند .
« به موجب روایت دینکرد ، هر پادشاهی در این روز فرخنده رعیت ممالک خویش را قرین شادی و خرمی ‌می‌کرد و در این عید کسانی که کارمی‌کردند ، دست از کار کشیده و به استراحت و شادمانی می‌پرداختند .»

نوروز عید بهاری است . در این روز مالیات‌های وصول شده را به حضور شاه عرضه می‌داشتند و شاه به عزل و نصب حکام می‌پرداخت . عید نوروز شش روز متوالی دوام داشت . و در این شش روز سلاطین ساسانی بار می‌دادند و نجبای بزرگ و اعضای خاندان خود را به ترتیب منظم می‌پذیرفتند و به حضار عیدی می‌دادند .
روز ششم را سلاطین برای خود و محرومان درگاه جشن می‌گرفتند . در روز اول و روز ششم نوروز، همه نوع مراسم متداول ملی اجرا می‌شد .
در روز اول مردم صبح بسیار زود برخاسته ، به کنار نهرها و قنات‌ها رفته شست و شو می‌کردند و به یکدیگر آب می‌پاشیدند و شیرینی تعارف می‌کردند . صبح پیش از آن که کلامی‌ ادا کنند شکر می‌خورند یا سه مرتبه عسل می‌لیسیدند و برای حفظ بدن از ناخوشی‌ها و بدبختی‌ها روغن به تن می‌مالیدند و خود را با سه قطعه موم دود می‌دادند . در این روز سکه نو می ‌زدند و آتشکده‌ها را پاک و طاهر می‌کردند .
ازرسوم دیگر این زمان چنانچه که گفته شد ریختن آب بوده است به یکدیگر درصبح نوروز و این رسم نیز در قرون اسلامی ‌به صورت گلاب پاشیدن باقی ماند .

در باب علت این رسم ابوریحان افسانه عجیبی نقل می‌کند که اصلاً از اوستا نشأت پیدا کرده است و چنین است که در زمان جمشید عدد جانوران چندان زیاد شد که پهنای زمین بر آنها تنگ گردید . خداوند زمین را سه برابر آن چه بود فراختر کرد و مردم را امر فرمود که به آب غسل کنند تا گناهانشان پاک شود ، پس همه سال این کار را می‌کنند تا این که خداوند آفات آن سال را از ایشان دفع کند .

در صبح روز ششم (خرداد روز) از ماه فروردین مردم خود را با آب می‌شستند و احتمال دارد که این رسم به افتخار خرداد فرشته نگهبان آب بوده باشد .
وصول مالیات‌های مملکتی در ایام سلاطین ساسانی در نوروز آغاز می‌شد . در هر یک از ایام نوروز پادشاه بازی سپید پرواز می‌داد ، و از چیزهایی که پادشاه در نوروز به خوردن آن تبریک می‌جست اندکی شیر تازه و پنیر تازه بود .

بیست و پنج روز قبل از نوروز در صحن دارالملک ، دوازده ستون از خشت خام برپا می‌شد که بر ستونی گندم و بر ستونی عدس و بر ستونی کاجیله و بر ستونی ارزن و بر ستونی ذرت و بر ستونی لوبیا و بر ستونی نخود و بر ستونی کنجد و بر ستونی ماش می‌کاشتند و این‌ها را نمی‌چیدند مگر به ترنم و لهو ، در ششمین روز نوروز ، این حبوب را می‌کندند و در مجلس می‌پراکندند و تا روز مهر از ماه فروردین ( شانزدهم فروردین ) آنها را جمع نمی‌کردند .
این حبوب را برای تفأل می‌کاشتند و گمان می‌کردند که هر یک از آنها نیکوتر و بارورتر شد محصولش در آن سال فراوان خواهد بود .
در ایام نوروز مخصوصاً نواهایی مخصوص در خدمت شاه نواخته می‌شد که فقط اختصاص به همین جشن‌ها و ایام داشت .

از رسوم دیگر درباری این عهد این بود که پادشاه در نوروز مایحتاج اولیه سالیانه دفتری و چیزهای دیگر درباری را تهیه می‌کرد و از قبیل کاغذ و پوست‌هایی که در آن نامه‌ها و بخشنامه‌ها نگاشته می‌شد و آن چه مُهر کردنش از طرف پادشاه بود آخر آن کاغذ مُهر می‌شد و آنها را « اسپیدا نوشت » یا « اسپید نوشت » می‌نامیدند .
پادشاه پس از آن که در بامداد نوروز زینت خود را می‌پوشید و لباسی را که معمولاً از برد یمانی بود بر تن می‌کرد به تنهایی در دربار حاضر می‌شد و شخصی که قدم او را به فال نیک می‌گرفتند بر شاه داخل می‌گردید .

برخی نگاشته اند که اولین کس از بیگانگان که در بامداد نوروز به خدمت شاه می‌رسید موبدان موبد بود که با جامی ‌زرین و پر از می ‌و انگشتری و درمی ‌و دیناری خسروانی و دسته ای سبز و شمشیری و تیر و کمان و دوات و قلم و اسبی و بازی و کودکی نیک روی پیش شاه می‌آمد و جام شراب را به پادشاه می‌داد و دسته خود را در دست دیگر او می‌گذاشت و دینار و درم در پیش تخت وی می‌نهاد . مقصود ایشان از آوردن این چیزها که گفته شد این بود که شاه و بزرگان را دیده بر آنها افتد تا در همه سال شادمان و خرم باشند و آن سال برایشان مبارک گردد . پس از این مقدمات بزرگان به خدمت می‌آمدند و هدایایی تقدیم می‌نمودند و شاه نیز به هدیه دهندگان به نسبت درجات آنان چیزی هدیه می‌کرد .

چنانچه مسعودی می‌گوید:‌ « خسرو پرویز در یکی از اعیاد درحالی که سپاهیان با اعداد و سلاح خود رده بسته و هزار پیل و پیلیبان صف کشیده بودند ، برای دیدن سان آنها خارج شده بود »
و بعید نیست که مراد از این عید ، نوروز باشد و حتی به حدس می‌توان گفت که در نوروز شاهان ساسانی سان سپاه می‌دیدند زیرا ، در قرون اسلامی ‌نیز در نزد برخی از سلاطین جزو ایران این رسم در نوروز معمول بوده است .

از رسوم عمومی‌ نوروز در آن عهد یکی برافروختن آتش بود در شب نوروز و این رسم بعدها در زمان عباسیان نیز در بین النهرین رواج داشت و شاید آتشی که در عصر حاضر در شب‌های چهارشنبه سوری ( چهارشنبه آخر سال ) می‌افروزند نتیجه همین رسم قدیم باشد .

اما دلیل افروختن آتش در شب نوروز واضح است که به علت احترام عنصر آتش در نزد ایرانیان قدیم بود . برخی چون ابوریحان نیز گفته اند که جهت افروختن آتش در این شب تصفیه جو و از میان بردن عفونات مولد ؛ از فساد هواست . اولین کسی که این رسم را بنیاد نهاد شاید هرمز دلیر پسر شاپور پسر اردشیر بابکان باشد .

از رسوم متداول این زمان هدیه دادن شکر است . این رسم را گر چه ابوریحان بسیار قدیم می‌داند ولی شاید از زمان ساسانیان تجاوز ننماید . این رسم در مهرگان نیز معمول بوده است .

باشکوه ترین و زیباترین آیین این زمان که هنوز هم بر جای مانده است و آن زمان در نزد عامه مردم و نیز در دربار شاهان مرسوم بود ، کاشتن سبزی است .


منبع : sepandarmazd.com



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٦
 
.: نظرات () :.


جشن‌های اوستایی

نگاهبانی و گرامیداشت طبیعت و زیست‌ بوم‌های بشری و جامعه‌ای آرام ، آزاد و شاد ، در گذر هزاران سال همواره برای ایرانیان وظیفه‌ای بزرگ و مقدس دانسته می شد . بسیاری از باورها ، آیین‌ها و جشن‌های ایرانی از پدیده‌های طبیعت برخاسته و از آن الهام گرفته شده است .

در « اوستا » کتاب مقدس و کهن همه ایرانیان با هر گرایش دینی ، بیشتراز هر چیز دیگری به ستایش پدیده‌های طبیعت ، همچون آسمان ، زمین ، خورشید ، ماه ، آب ، باد ، ابرها ، جویباران ، دریاها ، گیاهان و جانوران پرداخته شده و گرامی داشته شده‌اند .

در اوستا با رویکردی جهانی و به دور از هرگونه برتری‌طلبی ، همگی زنان و مردان جهان « در هر سرزمینی که زاده شده باشند » ستوده شده‌اند . مردان و زنانی که « برای پیروزی راستی ، کوشیده‌اند و خواهند کوشید » و نیز « آنان که گیاهان بارور را در پردیس‌های زیبا بنشاندند » . در سروده های این کتاب ، ایزدی بزرگ به نام میترا ستوده شده است که پاسبان مِهر و پیمان است و مردمان را « خانمانی پُر از آشتی ، پُر از آرامی و پُر از شادی می‌بخشد ».

اما از سوی دیگر در اوستا ، رنج دیرین مردمان ایرانی نیز بازگو شده است . رنجیدگی از کسانی که همواره زیستگاه‌های شاد و آرام آنانرا به تباهی می‌کشیده‌اند ؛ رنج همیشگی از آنانی که خشم را بزرگ می‌دارند و مردمان را آزار می‌رسانند . آنان که ستم می‌کنند و خوشبختی مردمان را باز می‌ستانند . همچنین در این سروده ها ، این نیایش و آرزوی همیشگی ایرانیان فرا آمده است که « ما را از آسیب ستمگران رهایی ده ، منش جنگ‌ خواهان را از ما دور ساز ».

باورهای ایرانیان به زندگانی صلح‌ آمیز و آشتی‌جویانه و احترام به پدیده‌های طبیعت ، در سراسر آثار ادبی و هنری و معماری آنان به چشم می‌خورد و شیوه برگزاری جشن‌های آنان نیز از همین باور دیرین سرچشمه می‌گیرد . تقریباً همگی جشن‌های ایرانی برگرفته از رویدادهای کیهانی و طبیعی بوده و دستورهای خاص قومیتی و دینی نیست .

آیین‌های ایرانی با شرکت همه مردمان و با شادی و سرور دسته‌جمعی برگزار می‌شده . در آیین‌های ایرانی نه تنها اثری از خشونت و بدرفتاری با طبیعت و گیاهان و جانوران دیده نشده ، بلکه حتی با آدابی همراه است که به انگیزه پاکیزگی و پاسداری از محیط زیست و همزیستی جوامع بشری برگزار می‌شود .

[Only registered and activated users can see links]

آنان در سیزدهمین روز بهار، تابستان و پاییز، جشنی همراه با سرکشی به طبیعت در ستایش « تیشتَـر» ایزد بارندگی برگزار می‌کنند .
در دوم اردیبهشت ، جشن گردآوری گل‌ها و گیاهان دارویی .
در آغاز تابستان ، جشن بلندترین روز سال و کمال خورشید .
در ششم تیر، جشن شکفتن گل « نیلوفر ».
در پانزدهم تیر، جشن کهن‌ترین مراسم « خام ‌خواری » شناخته شده در جهان .
در هجدهم مرداد ، جشن نوشیدنی‌های گوناگون به نام « مَی‌ خواره » .
در نخستین و شانزدهمین روز مهر، جشن گرامیداشت « میترا » ایزد راستی و پیمان .
در دهم آبان ، جشن گرامیداشت « آناهید » ستاره آب‌های روان و یکی از گرامی‌ترین ایزد بانوان اسطوره‌ای ایران .
در آغاز زمستان ، جشن زایش خورشید .
در پانزدهم دی ، جشن کهن هنرمندان و پیکرتراشان به نام « بَـتیکان » همراه با ساخت تندیس‌های گوناگون .
در بیست‌ودوم بهمن‌ ، جشن « باد ورزی » در ستایش باد و آسمان پاک .
و همچنین جشن‌های پُرشمار دیگری برای گلاب‌گیری ، برای آغاز فصل کشاورزی ، برای بارش نخستین برف سال ، برای شکفتن گل سرخ (شقایق) ، برای فصل چیدن انگور، انار و فندق .
اینها ، تنها نمونه‌هایی اندک از آیین‌های پُرشمار سالانه ایرانی است .

http://forum.parsiking.com



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٦
 
.: نظرات () :.


گهنبار همس پت میدیم گاه (پنجه)

گهنبار همس پت میدیم گاه (پنجه)

روزهای اهنود تا وهیشتوایش برابر 25 تا 29 اسفند ماه خورشیدی

از پنجمین گهنبار تا به این جشن هفتاد و پنج روز است. این گهنبار به فروهرها اختصاص دارد و هنگامی است که فروهر درگذشتگان برای سرکشی بازماندگان خود فرو می آیند. واژه همس پت میدیم گاه برابر شدن روز و شب را معنی می دهد و در باور زرتشتیان هنگام آفریده شدن انسان است. پنج روز مانده به این گهنبار از روز اشتاد تا انارام (20 تا 24 اسفند خورشیدی) را پنجه کوچک می نامند و خانه و کاشانه برای برگزاری هر چه باشکوه تر جشن نوروز آماده و مرتب می شود و پنج روز آخر سال پنجه بزرگ نامیده می شود. آنچه ویژه این گهنبار است می باشد آن است که در چند روز مانده به پنجه کوچک خانه را از درون و برون پاکیزه می نمایند. ششه (سبزه) می کارند که در روز اول گهنبار (اهنود) ششه را در جلو پسکم (صفه) بزرگ که جای برگزاری گهنبار است می گذارند. در شب آخر سال چراغی به لبه بام خود می گذارند سحرگاه بر روی بام می روند و آتش افروزی با نوای اوستا در هم می آمیزد. هنگام سرودن اوستا و آتش افروزی بر روی بام مقداری لرک و میوه تازه و عود و سندل و مورت و مقداری برگ آویشن در ظرف آبی ریخته شده است. چند عدد ششه هم فراهم است پس از پایان مراسم آتش افروزی و اوستا خوانی ، میوه هایی که هنگام خواندن اوستا پاره شده است و لرک بین افراد خانواده تقسیم می گردد و عود و سندل بر روی خاکستر آتش و آب و آویشن را بر روی سر در خانه می ریزند و مورت را در بالای سر در خانه می گذارند که باعث تداوم و سرسبزی در آن خانه باشد و سپس از پشت بام پایین آمده ، مراسم سال نو آغاز می شود.



کلمات کلیدی :جشن
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٦
 
.: نظرات () :.


درمهر (آتشکده)

 

زندگی شوق رسیدن به همان فردایی است، که نخواهد آمد تو نه در دیروزی، و نه در فردایی ظرف امروز، پر از بودن توست

گات ها ـ سروده های زرتشت ـ نخستین منظومه ایرانی است که از روزگار کهن به جا مانده و در عین حال کهن ترین و مقدس ترین قسمت اوستاست .اغلب بخش های گات ها موزون و اهنگین است .این سروده ها که در یسنا جای داده شده سروده زرتشت و پیروان اوست .گات ها در اصل شامل 17هایتی (فصل) 238قطعه و 896بیت و 5560کلمه است . این ۱۷ سروده با شمارهٔ فصل آنها در یسنا شناخته می‌شوند. به هر یک از فصل‌های یسنا و گات‌ها هات گفته می‌شود.گات ها خود ۵ بخش شده‌اند. • اَهونَوَدگاه دربارهٔ نیایش خدا، گزینش پیامبر و آزادی گزینش دین ازآنجا که نخستین واژهٔ آن اهون ویتی خوانده می‌شده و در پهلوی اهنودگات می‌خوانند. شامل ۷ هات(فصل) می‌باشد. هر فصل مشتمل بر چند قطعه و هر قطعه دارای سه مصراع است. و هر مصراع شانزده هجا دارد که پس از هجای هفتم وقف یا سکته‌ای است (۹+۷)آغاز آن از شروع هات ۲۸ تا پایان هات ۳۴ است. • اُشتَوَدگاه دربارهٔ راز آفرینش، خودشناسی، خدا شناسی اشتاویتی و به پهلوی اشتودگات دارای چهار "هات" است و هر هات به چندین قطعه قسمت شده که هریک پنج مصراع دارد و هر مصراع 11 هجاد دارد و سکته یا وقف بعد از هجای ۴ ام است (۷+۴)شامل هات ۴۳، ۴۴، ۴۵ و ۴۶ می‌شود. • سپَنتمَدگاه دربارهٔ آفرینش و پیرامون آن سپنتامینو، در پهلوی » سپنتمدگات، چهار "هات" دارد.هر هات چندین قطعه و هر قطعه ۴ مصراع و هر مصراع یازده هجا دارد، وقف مانند اشتودگات پس از هجای چهارم است (۷+۴)شامل هات ۴۷، ۴۸، ۴۹ و ۵۰ می‌شود. • وُهوخْشتَرگاه دربارهٔ تازه شدن جهان و بهرهٔ کار کرد آدمی تنها یک هات دارد، هر قطعه 3 مصراع و هر مصراع 1۴ هجا دارد و سکته یا وقف در وسط آن یعنی پس از هجای هفتم می‌آید (۷+۷)شامل هات ۵۱ می‌شود. • وَهیشتوایشْت‌گاه دربارهٔ والاترین آرزوی اشو زردشت و اشوان هفت هات دارد، قطعه‌ها مرکب از دو مصراع کوتاه و دو مصراع بلند اند. مصراع کوتاه ۱۲هجایی، با وقف پس از هجای ۷ ام.(۵+۷) و مصراع‌های بلند ۱۹ هجایی با دو وقف یکی پس از هجای هفتم و دیگری پس از هجای ۱۴ام است شامل هات ۵۳ می‌شود. هر یک از این ۱۷ فصل یا هات نیز دارای نامی می‌باشند. وجه تسمیهٔ نام‌گذاری این هفده یسنا به موجب کلمات آغاز هر هات است

 

 

  close
 


کلمات کلیدی :جشن، آتش، آتشکده، دَر ِمهر
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٥
 
.: نظرات () :.


درمهر (آتشکده)

اتشکده به عنوان مکانی همگانی بنا می شد ، به ویژه ،به در گاه خداوند واتش که ارزنده ترین نماده های حیات ( این جهانی ،ان جهانی ) انسانها به شمار بود –اقبال هو شنگ را به جا ود انگی خور شید و ژرفای کره زمین را به بلندترین نقطه گنبد اسمان می پیوست-در مر کز ان قرار دا شت و شعله هایش در راستای افراشتگی ان ، روی کفه اتشدان، سر به اسمان می کشیدند، شعله ای که هر گزنمی با یست خاموش شود ،خورشید همیشه گرمی بخش و همیشه روشنی بخش ، را می نمود به مقیاس زندگی این جهانی انسان و جاوید نگه داشتن، نمادی بود بیانگر تقدس زندگی آدمیان روی خاک و نیز دیدیم که اندیشه های کیهان شناختی اولیه واصیل ایرانیان باستان، در حیطه زندگی خود انان و در اعصاری که هنوز از پیوند های فکری با دیگر اقوام و ملل خبری نبود، به ابداع بنایی انجامید پر از مفهوم آتشکده چهار گو شه داشت تا دورترین نقاط سطح زمین را، که دست نا یا فتنی بودند ولی در قالب جهان ملموس در بی نهایت محسوس ،بنمایاند ؛چهار جهت جغرافیای عرض را در تقاطع دو محور عرض یابند و شناخت خورشید به عنوان عنصری که سفیدی و سیاهی ،روز و شب، نیکی و بدی، روشنی و تاریکی و سایه را هم در طول زندگی انسان به یکدیگر ندا می دهد و در حقیقت فراگیر انها و پایداریش است به امر نیایش شکل تازهای می دهد. راستاهای کیهانی با مفاهیمی نمادین که می توانستند داشت به فضای معماری می یابند و هر شش انها در پیکره کالبد اتشکد ه ها اثر گذاری می کنند.

اتش با تقدیسی که هم ریشه در افسانه های کهن دارد ­­­­­­­-چه یاداور هو شنگ است – و هم نقش تازه در پایداری پیکار به سود روشنایی و نیکی سخت می اندیشد ،در کانون اتشکده جایگزین می شود جایگزینی اتش در میانه راه زمین و اسمان (و در محور بنایی که به سوی آسمان بر افراشته شده) و بنای جایگاه آتش در فضای باز طبیعت، زیر گنبد اتشکده به شکلی که از هر چهار جهت شمال و شرق و غرب و جنوب، از فاصله بتواند دیده شود) نمایانگر کاربد اندیشه ایست ژرف. زیرا افرینش هیچکدام از اجزای ان بدون پیش زمینه ای فکری و اندیشه ای نبوده و رو به سوی تکامل دارد. فضای انسان، فضای سا خته شده (فضای معماری اتشکده ها ) به هر گونه و ساختاری که باشد یک نقطه عطف اصلی و اساسی دارد : اتش و جای استقرار ان .

دستیابی به تحلیل و سنجشی که در رابطه های مادی و معنوی انسان با محیط طبیعی وی را باز می شناسانند و بدین منظور ، مهمترین و جامعترین فراورده انسان را معماری وی را ، به میان اوردیم . اتشکده مهمترین و جالبترین « پروتو تیپ » معماری ایران ، چهار تاقی را در درون خود دارد و از ان به مثابه بک مکان عمو می با مفهوم ثابت بهره می برد وان را به هر صورت که فرض باشد و مشتق از متغیر های محلی ( چه اقلیمی ،جغرافیایی ،چه بوم شناختی و فرهنگی و مدنی )دگرگو نگی می بخشد و می تواند الگوی انها را تا مدتهایی بسیار طولانی و حتی پس از انکه دلایل اصلی وجودی و ذاتی اتشکده ها از میان رفتند ،به کار برد .

«فضا ، در ساختما ن ا تشکده ها ، ارامش بخش بود و ساده ؛ و کالبد اتشکده ها ، ضمن پیروی از تناسبا تی که چشم نواز بودند و موزون ، سطح ها و کنج ها و خط ها و حجم هایی را پدیدار می کرد مقبول ادمیانی که بزرگنمایی و جلال را از دستاوردهای طبیعت می خواستند و می دانستند و بر قدر و توان خود، به فروتنی اندازه می نهادند.

سطحی که بنای اتشکده بر روی ان قرار می گرفته از بیرون نه چندان فراخ ،بل به اندازه نیمی از میدانی بوده که به تمرین و گزینش اسب اختصاص می یا فته است.
اتشکده هایی که در یزد به جا ماندند جز اتشکده هایی هستند که دکتر فلامکی در کتاب شکل گیری معماری در تجارب ایران و غرب،جز گونه دوم دسته بندی می کند . « این گونه از اتشکده ها از دو خصیصه معماری بر خور دارند . اول ،این که هیات کلی انها نمایانگر و نشانگر جهانی است که بر گنبد اصلی و یگانه بنا داده شده ؛ودوم،پیکره الحاقی نسبتا کو چک و ساده ای که در هر سه ویا هر چهار سمت به بنای مر کزی اضافه شده می تواند پنداشته شود به هر سه یا به دو و حتی به یکی از این امور اختصاص می یابد:۱ تشریفات و مراسم مذ هبی ؛۲ کا ر ساختمانی یعنی کمک به بر پا داشتن دیوار های بلند و در نتیجه مر تفع نمودنگنبد ؛۳ جنبه تز ییینی دارد و بر تشخص و وقار بنا می افزاید .»« این گو نه دوم اتشکده را می توا نیم از دو دید گاه ببینیم:یکی، از درون ان و در مقیاس کسا نی که در فضای مذهبی یعنی زیر پوشش گنبدی ان قرار دارند و دیگری ، از فاصله و هنگامی که راه به محوطه معمولامحصور زمین و بنا ی مذهبی را می پیماییم . انچه – به بر داشت ما- ا ز این دیدار ها می توانیم داشت به صور ت زیر خلاصه می شود :

1- «فضای مفصل »که بخش کوچکی از ساختمان اتشکده بود و استانه ان به شمار می رفت ، وضع تازه ای پیدا می کند. در شکل اول این گونه اتشکده ها – که دیوار های مضاعف و مجهز دارند – گسترش کمی و کیفی پیدا می کند .و در شکل دوم ، با فضایی در می امیزد که میان فضای سر پوشیده مرکزی و بناهای کوچک فرعی به صورتی ملموس و محسوس قرار دارد .2- فضای سر پوشیده مرکزی اتشکده که در یک سمت ورودی اصلی دارد ، در سه سمت دیگر نیز باز گذاشته می شود ، چه از طریق طا قها چه تو سط پنجره هایی که در دیوار های مضاعف و مجهز تعبیه شده اند .

3- چگو نگی های شکلی ساختمان اتشکده – در ان رده بنا هایی که دیوار ها یشان به فضا های تهی مجهز شده اند – رسایی پیشین خود را از د ست می دهند. هم جهت های چهارگانه مترادف با محور های جغرافیایی- جهانی متفاوت جلوه می کنند وهم –از این بیش- ان چهار نقطه ای که می خواستند گوشه های نا پیدای زمین متعلق به انسان ها را به گو نه ای نمادی نمایا ن کنند .

4- ساختمان اتشکده ،در همه حال ، وقار واصالتش را محفوظ می دارد و هنگامی که روی به بخش ها ی فرعی دارد ،دارای هیبتی فزون تر از ان است که تردیدی دراهمیت یگانگی و ارزشش برانگیخته شود .

5- برفراشتگی بنای اتشکده –با وجود گسترش افقی بنا و استقرار ساختمان دیگری در نزدیکی اش- به عنوان یک ویژگی اساسی و اصیل پا بر جا می ماند و استمرا ر حضور محور زمین – اسمان را می نمایاند .

بنای این گونه دوم اتشکده می تواند شکل پیشر فته تری از این نوع بنای مذ هبی کهن ایرانی به شمار رود که هم اصالت و شفافیت معانی و مفاهیم نمادین خود را حفظ کرده و هم نیاز به توسعه را ،که به قید و شرطی معین ، پاسخگویی کرده است.

برگرفته از http://atashkadeh2010.blogfa.com



کلمات کلیدی :آتشکده، دَر ِمهر، جشن، آتش
نویسنده : داریوش تاریخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٥
 
.: نظرات () :.


لیست آخرین مطالب ارسالی
» firetempleآتشکده یا در مهر
» تقویت روحیه با جملات مثبت
» ضرب المثل ایرانی ومعادل انگلیسی
» مرمت بنا های تاریخی
» کتا ب های متلب فارسی با رئوس متالب
» آموزش نرم افزار متلب دانشجویان رشته برق
» جزوه های متلب
» PDF فارسی آموزش
» تصویر جهان با ۴۳ هزار کهکشان
» تصویر جهان با ۴۳ هزار کهکشان
» واژه رستاخیز در پیام زرتشت
» مراحل عرفان در دین زرتشت
» آتشکده برای زردشت به چه معنایی است ؟
» جملاتِ دَر ِمهر
» ۱۳٩۱/٢/٥
» پاسداشت زیست بوم
» اندیشه های اشو زرتشت
» دین اوستا
» قانون اشا
» آزادی و اخلاق
 


  
درباره ی ما

آتشکده: مرکب است از آتش + کده. جزء اخیر نیز مرکب است از کد+ ه نسبت است. کد از ریشهٔ کَتَه اوستایی و آن نیز از مصدر کَن به معنی کندن مشتق شده‌است. زرتشتیان معبد و آتشکده را «در ِمهر» هم می‌گفته‌اند که یادآور سنت‌های پیش تاریخی در ایران و آیین مهر یا میتراییسم نیز هست. آتشکده به معنی خانۀ آتش و آتشخانه اصطلاحا" بر محلی اطلاق میشود که زردشتیان آتش مقدس را در آن نگهداری میکردند . در اوستا واژه ایکه دقیقا" بجای آتشکده بکار برده شده باشد دیده نمیشود ، اما در پهلوی ، آتش مطلقا بمعنی آتشکده آمده است . زردشتیان ایران و هند آتشکده را آذربان و در مهر گویند در بینش اشوزرتشت خداوند را باید در روشنایی جستجو کرد پس هر زرتشتی به هنگام نیایش رو به سوی روشنایی می کند، هرگونه روشنایی درنماز تفاوتی ندارد . نور خورشید ، ماه ، چراغ که یکی از آنها نیز می تواند روشنایی آتش باشد . از سوی دیگر ایرانیان باستان ، آتش را نماد موجودیت خود یا نمادی از هویت ملی خودیا اجاق می دانستند و به آن افتخار می کردند زیرا آتش از بین برندة ناپاکی ها و روشن کنندة تاریکی ها است ، گرما و انرژی آتش چرخ های صنعت و پیشرفت را به چرخش می آورد و آتش درونی انسان اندیشه او را به خـردِ بی پایان اهورایی پیوند میدهد ، پس زرتشتیان به پیروی از نیاکان خود همچنان آتش را در آتشکده ها پرستاری می کنند تا یادآور پویایی روشنایی در هستی باشد .زرتشتیان آتشکده ها را درِمهر یعنی راه ورود مهربانی ها می دانند ومحلی است برای پیمان بستن دو دلداده چون پاک وبی آلایش می دانند.
پروفایل مدیر وبلاگ :
داریوش

   آرشیو
۱۳٩٥/۱/٧
۱۳٩۳/۱/۳٠
۱۳٩۱/٢/٩
۱۳٩۱/٢/٢
۱۳٩۱/۱/٢٦
۱۳٩۱/۱/۱٩
۱۳٩۱/۱/۱٢
۱۳٩۱/۱/٥
۱۳٩٠/۱٢/٢٧
۱۳٩٠/۱٢/٢٠

لوگوی ما



صفحات
دانلود اوستا
واژه های پهلوی
دانلود سریع گاتها ونرم افزار
خبر زرتشتیان
دانلود کتاب تاریخی

امکانات +
جهت اطلاع از تنظیمات و ویــــرایش این قالب اینجا را کلیک کنید.

.:: کلیک کنید ::.
 

.::   Weblog Theme By    : wWw.Theme-Designer.Com ::.