شهر قم در قبل از اسلام، آتشکده ها و چهارطاقی هایی داشته که برخی از آنان کهن و دیرینه بوده است. در بیشتر دهات مرکزی قم، اشراف و بزرگان روستاها آتشکده هایی روشن می کردند. برای نمونه در جمکران که دوازده محله وجود داشته، برای هر محلی آتشکده ای بوده است که با توجه به وجود محوطه تاریخی 5000 ساله قلی درویش در نزدیکی این محل ، باید منطقه کنونی جمکران قم را دارای پیشینه تاریخی چند هزار ساله دانست، یا در مزدیجان آتشکده آذر گشنسب بوده که تا قرن سوم روشن بوده است.


پس از ظهور اسلام و حمله اعراب به ایران که به فتح قم توسط ابوموسی اشعری انجامید، اشعریان این آتشکده ها را خراب کردند و فقط بقایای آنان باقی ماند.


در فرهنگ معماری بعضی از این مکان ها را چهارطاقی و یا آتشکده می نمامیم. برخی نیز همانند آتشکده قلعه دختر در ابتدای ورودی شهر قم بنا بر افسانه ها به دست کیخسرو ساخته شده بود.


از آتشکده های بزرگ دوره ساسانی نزدیک به استان قم نیز می توان به آتشکده آتشکوه واقع در جاده دلیحان به محلات اشاره کرد که به تازگی نیز مورد مرمت و بازسازی میراث فرهنگی استان مرکزی قرار گرفته است.


امروزه سه آتشکده نویس، کرمجگان و قلعه دختر از آتشکده های موجود در استان قم به دست سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و بر روی چهار طاقی نویس نیز عملیات مرمت و بازسازی صورت گرفته است .

برگرفته ازhttp://www.parsmiras.ir